स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS 
आज भाद्र कृष्ण प्रतिपदाको दिन नेपालभर विशेष गरी काठमाडौँ उपत्यकामा परम्परागत सांस्कृतिक पर्व ‘गाईजात्रा’ धूमधामका साथ मनाइँदै छ । यो पर्व आठ दिनसम्म चल्ने गर्दछ, जसमा वर्षभरि दिवङ्गत भएका आफन्तहरूको सम्झनामा गाई वा मानिसलाई गाईको रूपमा सिँगारेर सहर परिक्रमा गराइन्छ । काठमाडौँ उपत्यकामा यस अवसरमा सार्वजनिक बिदा दिइएको छ, जसले गर्दा हजारौँ स्थानीय तथा पर्यटकहरू उत्सवमा सहभागी भएका छन् । वसन्तपुर, हनुमान ढोका लगायतका क्षेत्रमा रङ्गीचङ्गी झाँकीहरू, व्यङ्ग्यात्मक प्रदर्शनहरू र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले सहरलाई जीवन्त बनाएको छ ।
गाईजात्राको इतिहास मध्यकालीन राजा प्रताप मल्लको समयसँग जोडिएको छ । राजा प्रताप मल्लले आफ्नो छोराको मृत्युपछि शोकमा डुबेकी रानीलाई सान्त्वना दिनका लागि सहरवासीलाई आफ्ना दिवङ्गत आफन्तहरूको सम्मानमा गाईजात्रा निकाल्न आदेश दिनुभएको थियो । यसबाट रानीलाई यो देखाउन खोजिएको थियो कि शोक केवल उहाँमा मात्र होइन, अरूले पनि त्यस्तै पीडा भोग्नुपर्छ । यो परम्पराले हास्य र व्यङ्ग्यलाई पनि समावेश गरेको छ, जसले सामाजिक कुरीतिहरूको मजाक उडाएर जनचेतना फैलाउने गर्दछ । पञ्चायतकालामा २०१७ पुस १ मा यो पर्वमा प्रतिबन्ध लगाइएको थियो, तर २०३३ मा नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानले यसलाई झाँकी र व्यङ्ग्यको रूपमा पुनर्जीवित गरेको थियो ।
काठमाडौँमा गाईजात्राको उत्सव विशेष रूपमा जीवन्त हुन्छ । बिहानैदेखि परिवारहरूले गाईलाई दूध, फलफूल, रोटी, चिउरा, दही, अन्न र पैसा चढाएर परिक्रमा गराउँछन् । गाई नभएमा बालबालिकालाई गाई वा देवताको रूपमा सिँगारेर जुलुस निकालिन्छ । हनुमान ढोका दरबारबाट सुरु हुने यो जुलुस सहरका विभिन्न भाग हुँदै घुम्छ, जसमा नाचगान, रामायणका दुःखदायक पदहरूको गायन र व्यङ्ग्यात्मक नाटकहरू प्रस्तुत गरिन्छ । पाटनमा सत्ययुगको धान र चामलको नमुना तथा थमेलमा सुन र चाँदीले लेखिएका पुस्तकहरू प्रदर्शन गरिन्छ, जुन यस पर्वका विशेष आकर्षण हुन् । यस वर्ष पनि हास्य कलाकारहरूले विशेष कार्यक्रमहरू आयोजना गरेका छन्, जसमा सामाजिक विकृति र राजनीतिक मुद्दाहरूको व्यङ्ग्य गरिएको छ । अखबारहरूमा व्यङ्ग्यात्मक संस्करणहरू प्रकाशित भएका छन्, जसले समाजलाई ऐना देखाउने काम गरेका छन् ।
यो पर्व नेवार समुदायको प्रमुख उत्सव हो, जसले मृतकहरूको आत्माको मुक्तिका लागि गाईलाई माध्यम बनाउँछ । धार्मिक रूपमा, गाईको पुच्छर समातेर वैतरणी नदी पार गर्ने विश्वास छ, जसले हिन्दु ग्रन्थहरू जस्तै गरुड पुराण र पद्म पुराणसँग जोडिएको छ । सांस्कृतिक रूपमा, यो पर्वले शोकलाई हास्यमा बदल्ने र समाजलाई सुधार्ने माध्यम बनेको छ । काठमाडौँ उपत्यकाबाहेक बनेपा, धुलिखेल, पनौती, भोजपुर, विराटनगर, पोखरा लगायतका सहरहरूमा पनि यो पर्व मनाइन्छ ।
गाईजात्राले नेपाली संस्कृतिको विविधतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ । यसले पर्यटकहरूलाई पनि आकर्षित गर्ने गर्दछ, जसबाट सांस्कृतिक पर्यटनलाई बढवा मिल्छ । यस वर्षको उत्सवमा कोभिडपछि पूर्ण रूपमा सामान्य भएको छ, जसले गर्दा सहभागिता बढेको छ । यो पर्वले हामीलाई जीवनको क्षणभङ्गुरता सिकाउँछ र सामूहिक रूपमा शोकलाई सामना गर्ने शक्ति दिन्छ ।
श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार
स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS का अन्य पोस्टहरु:
- फिफा विश्वकप २०२६: पहिलो खेलमै अमेरिकाको शानदार सुरुवात, पाराग्वे ४–१ ले पराजित
- भौतिक पूर्वाधार बलियो तर कक्षाकोठा रित्तो
- कैलालीमा वन अतिक्रमण विरुद्ध ठुलो ‘एक्शन’
- मेटाको ह्वाट्सएपद्वारा एनएसओ ग्रुप विरुद्ध अदालतको अवहेलना मुद्दा हाल्ने तयारी
- पूर्ण खोप सुनिश्चिततातर्फ कालीकोट
- अब तनहुँमा पनि रुद्राक्ष पकेट क्षेत्र
- फिफा विश्वकप २०२६: क्यानडा र बोस्नियाबिचकोखेल १-१ को बराबरीमा टुङ्गियो
- आज शनिबारका लागि विदेशी मुद्राको विनिमय दर
- आजको मौसम
- फिफा विश्वकप २०२६: दोस्रो दिन सह-आयोजक क्यानडा र अमेरिका मैदानमा उत्रिँदै
