एजेन्सी 
यो वर्षको संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय जलवायु सम्मेलन कोप ३० ले विश्वलाई एउटा मिश्रित सन्देश दियो। १० देखि २१ नोभेम्बरसम्म अमेजनको भूमिमा सम्पन्न यो सम्मेलनमा १९४ देशहरूले एउटा सम्झौता गरे, जसले बहुपक्षीय सहयोगको महत्वलाई पुनः पुष्टि गर्यो। तर, यो सम्झौता पर्याप्त थियो त ? वा यो त केवल राजनीतिक हावा थियो, जसले जीवाश्म इन्धनको सङ्क्रमण र वन विनाश रोक्ने ठोस मार्गचित्र बनाउन असफल भयो ? बिबिसी र गार्जियनका रिपोर्टहरूले यो सम्मेलनलाई ‘सत्यको कोप’ भनेर चित्रण गरेका छन्, जसले विश्वव्यापी विभाजनलाई उजागर गरेको छ। मेरो विचारमा, यो कोपले आशा र निराशाको मिश्रण दियो – तर हामीले यो अवसरलाई गुमाउनु हुँदैन, किनकि जलवायु सङ्कटको गति तीव्र हुँदै छ।
कोप ३० को मुख्य नतिजाहरू हेर्दा, अनुकूलनका लागि कोष बढाउने प्रतिबद्धता सबैभन्दा उल्लेखनीय छ। धनी देशहरूले विकासशील राष्ट्रहरूलाई जलवायु प्रभावसँग अनुकूलन गर्न वार्षिक १२० अर्ब डलर उपलब्ध गराउने सहमति गरेका छन्। तर, यो लक्ष्य २०३० को सट्टा २०३५ सम्म पुर्याइएको छ, जसलाई गार्जियनले ‘पाँच वर्षको ढिलाइ’ भनेर आलोचना गरेको छ। यो ढिलाइले कमजोर देशहरूलाई थप पीडा दिन्छ, जस्तै नेपाल जसले हिमाली क्षेत्रमा ग्लेसियर पग्लने र बाढीको जोखिम बढ्दै गएको छ। रॉयटर्सका अनुसार, यो कोषले अमेजन जस्ता क्षेत्रका आदिवासी समुदायहरूलाई केही राहत दिन सक्छ, तर यो पर्याप्त छैन। मलाई लाग्छ, यो प्रतिबद्धता सकारात्मक छ, तर यसलाई तुरुन्त कार्यान्वयन नगरेसम्म यो केवल कागजको वाचा बन्नेछ।
तर, सम्मेलनको सबैभन्दा ठुलो असफलता जीवाश्म इन्धनको सङ्क्रमणमा देखियो। मुख्य सम्झौतामा जीवाश्म इन्धनको कुनै उल्लेख नै भएन। साउदी अरेबिया र रुस जस्ता पेट्रोस्टेटहरूले कडा विरोध गरे, जसलाई बिबिसीले ‘कठोर विभाजन’ भनेर वर्णन गरेको छ। ८० भन्दा बढी देशहरूले कोप२८ को ‘जीवाश्मबाट सङ्क्रमण’ प्रतिबद्धतालाई कार्यान्वयन गर्ने मार्गचित्र मागेका थिए, तर यो असफल भयो। यसको सट्टा, ब्राजिलले संयुक्त राष्ट्रसङ्घ बाहिर कोलम्बियासँग मिलेर स्वैच्छिक ‘ट्रान्जिसन रोडम्याप’ घोषणा गर्यो, जसमा ९० देशहरू सहभागी छन्। यो पहल प्रशंसनीय छ, तर यसको कानुनी बाध्यता नहुँदा यो कमजोर देखिन्छ। गार्जियनका अनुसार, साउदी प्रतिनिधिले युरोपेली सङ्घलाई ‘हामीले आफ्नो राजधानीमा ऊर्जा नीति बनाउँछौँ, तिम्रो होइन’ भनेर जवाफ दिएका थिए। यो विवादले विश्वव्यापी शक्ति सन्तुलनलाई उजागर गर्छ – अमेरिकाको अनुपस्थिति (ट्रम्प प्रशासनले बहिष्कार गरेको) ले पेट्रोस्टेटहरूलाई बल दियो। मेरो मतमा, यो असफलता लज्जास्पद छ ; हामीले १.५ डिग्री सेल्सियसको सीमालाई पार गर्न लागेका छौँ, र यो ढिलाइले लाखौँको जीवन जोखिममा पार्छ।
वन विनाश रोक्ने विषयमा पनि कोप ३० अमेजनको माटोमा धूलो उडाउने जस्तो भयो। सम्मेलन अमेजनमा नै राखिएको थियो, तर मुख्य सम्झौतामा ठोस उपायहरू समावेश भएनन्। यसको सट्टा, ९० देशहरूले स्वैच्छिक ‘डिफोरेस्टेसन रोडम्याप’ मा हस्ताक्षर गरे। ब्राजिलले ‘ट्रपिकल फरेस्ट्स फोरेभर फेसिलिटी’ नामक लगानी कोष लन्च गर्यो, जसले वन संरक्षणका लागि देशहरूलाई भुक्तानी दिन्छ। इकोनमिक टाइम्सका अनुसार, यसमा ९.५ अर्ब डलरको प्रतिबद्धता भएको छ, जसमध्ये ७ अर्ब ब्राजिलको ट्रपिकल वनका लागि। यसबाहेक, आदिवासी भूमिका लागि १.८ अर्ब डलरको नयाँ कोष पनि घोषित भयो। तर, आदिवासी नेताहरूले गार्जियनलाई भनेका छन् कि उनीहरूको सहभागिता सीमित थियो र सैन्य करणले उनीहरूलाई खतरा बनाएको छ। नेपाल जस्ता हिमाली देशहरूका लागि यो महत्त्वपूर्ण छ, किनकि हामीले पनि वन संरक्षण र जैविक विविधताको सङ्कट सामना गरिरहेका छौँ। यो पहल स्वागतयोग्य छ, तर बाध्यकारी नहुँदा यो ‘फेस-सेभिङ’ मात्र बन्न सक्छ।
सबैभन्दा उज्ज्वल पक्ष भनेको ‘जस्ट ट्रान्जिसन मेकानिजम’ हो। सबै देशहरूले हरित अर्थतन्त्रतर्फको सङ्क्रमणलाई निष्पक्ष बनाउने योजना स्वीकार गरे, जसमा श्रमिक, महिला र आदिवासीका अधिकारहरू समावेश छन्। यो संयुक्त राष्ट्रसङ्घको स्थायी संरचना हो, जसलाई सिभिल सोसाइटीले ‘विजय’ भनेको छ। तर, यसमा कोष जोड्ने प्रयास असफल भयो। अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्थाहरूका अनुसार मेकानिजमले अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग, प्राविधिक सहायता र ज्ञान साझेदारीलाई बढवा दिन्छ। नेपाल जस्ता विकासशील देशहरूका लागि यो महत्त्वपूर्ण छ, किनकि हामीले कोइला र इन्धनबाट नवीकरणीय ऊर्जातर्फ लम्किनुपर्छ, तर श्रमिकहरूको रोजगारी गुम्न नदिन यो आवश्यक छ। मलाई लाग्छ, यो मेकानिजमले सामाजिक न्यायलाई जलवायु कार्रवाईसँग जोड्छ, जसलाई वारेन अन वान्टका लियोन सिली-हगिन्सले ‘विजय’ भनेका छन्।
उत्सर्जन कटौतीको अन्तराल सम्बोधन गर्न ‘एक्सेलरेटर’ कार्यक्रम सुरु भयो, जसले आगामी कोपमा रिपोर्ट दिनेछ। तर, यो कमजोर छ – प्रगतिशील देशहरूले ठोस लक्ष्य मागेका थिए। यसबाहेक, ब्राजिलले जलवायु र व्यापारको नयाँ फोरम लन्च गर्यो, जसले कार्बन ट्याक्स जस्ता मुद्दालाई सम्बोधन गर्छ। तर, अमेरिकाको बहिष्कार र चीनको मौनताले यो सम्मेलनलाई कमजोर बनायो। एसिया सोसाइटीका लि सुओले भनेका छन्, ‘चीनले सोलार ऊर्जामा पैसा कमाउनमा केन्द्रित छ, तर राजनीतिक रूपमा कम प्रोफाइल राखेको छ।’
यो कोप ३० को तनाव र विभाजनले जलवायु कूटनीतिको कमजोरी उजागर गर्छ। साउदी र रुस जस्ता देशहरूले कन्सेन्सस नियमको दुरुपयोग गरे, जसलाई सिभिल सोसाइटीले ‘फसिल अवार्ड’ दिए। तर, संयुक्त राष्ट्रसङ्घका साइमन स्टिलले भनेका छन्, ‘हामी लडिरहेका छौँ, हारिसकेका छैनौँ।’ मेरो विचारमा, यो सम्मेलनले बहुपक्षीयताको महत्त्व देखायो – तर हामीले अब कन्सेन्सस भन्दा कार्रवाईलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। नेपाल जस्ता देशहरूले आगामी एनडीसीहरूमा आदिवासी र लैङ्गिक समावेशीकरणलाई जोड दिनुपर्छ।
अन्तमा, कोप ३० ले सानो कदम चालेको छ, तर सङ्कटको गतिसँग मेल खाँदैन। एल गोरले भनेका छन्, ‘पेट्रोस्टेटहरूको शक्ति घट्दै छ, उनीहरूले वास्तविक कारवाई रोक्न सक्दैनन्।’ आउँदो कोप३१ सम्म, हामीले स्वैच्छिक पहलहरूलाई बाध्यकारी बनाउनुपर्छ। जलवायु न्याय अब ढिलो गर्न सकिने विषय होइन – यो हाम्रो अस्तित्वको प्रश्न हो। यदि हामीले यो अवसरलाई गुमायौँ भने, अमेजन जस्तै हिमाली क्षेत्रहरू पनि हराउनेछन्। बहुपक्षीयता जिउँदो छ, तर यसलाई बलियो बनाउनु हाम्रो जिम्मेवारी हो।
श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार
एजेन्सी का अन्य पोस्टहरु:
- दक्षिण तथा दक्षिणपूर्वी एसियामा प्राकृतिक प्रकोप: कम्तीमा १२५० को मृत्यु, जलवायु परिवर्तन मुख्य कारण
- श्रीलङ्कामा चक्रवात डिट्वाहको विनाश: आपतकाल घोषणा, १५९ को मृत्यु, लाखौँ प्रभावित
- युक्रेन राष्ट्रपतिका शीर्ष सहयोगी यरमकको भ्रष्टाचार आरोपमा राजीनामा
- ब्राजिलका पूर्वराष्ट्रपति बोल्सोनारोलाई २७ वर्षको जेल सजाय पुरा गर्न आदेश
- इथियोपियाको हायली गुबी ज्वालामुखी विस्फोट : बाह्र हजार वर्षपछि सक्रिय, विश्वव्यापी हवाई उडानमा असर
- अमेरिकाले आतङ्कवादी सङ्गठन भनेर घोषणा गरेको सोल्स कार्टेल के हो ?
- युक्रेन युद्ध समाप्त गर्न अमेरिकासंग सहकार्य गर्न जेलेन्स्की तयार
- सुडानका विशाल तेल भण्डार, सुन र कृषि स्रोतहरू : कसले नियन्त्रण गर्दै छ ?
- ट्रम्प र मिडियाविरुद्धका उनका कानुनी लडाइँ
- दक्षिणी ब्राजिलमा ‘अभूतपूर्व’ हावा चक्रवातको विध्वंस, कम्तीमा छ जनाको मृत्यु
