स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS 
नेपालको मध्य तथा पश्चिमी क्षेत्रमा सुन्तला खेतीले किसानहरूको मुख्य आम्दानीको स्रोत बनेको छ। यस वर्ष तनहुँ र गुल्मी जिल्लामा उत्पादित सुन्तलाले किसानहरूलाई आर्थिक रूपमा बलियो बनाए पनि उत्पादन घट्ने समस्या र ढुवानीका असुविधाले चिन्ता बढाएको छ। कृषि विशेषज्ञहरूका अनुसार, सुधारिएका प्रविधि र व्यवस्थापन अपनाए मात्र यो नगदेबालीको सम्भावना पूर्ण रूपमा उपयोग गर्न सकिन्छ।
तनहुँ जिल्लाको व्यास नगरपालिका–१३ स्थित बेनीकोट गाउँका किसानहरू यस वर्ष रु. दुई करोडभन्दा बढीको सुन्तला बिक्रीमा सफल भएका छन्। सदरमुकाम दमौलीबाट मात्र सात किलोमिटर टाढा रहेको यो गाउँमा सुन्तला टिप्ने र बिक्री गर्ने कामले किसानहरूलाई मङ्सिर महिनाभरि व्यस्त बनाएको छ। स्थानीय किसान फलबहादुर थापाले आफ्नो बगैँचाबाट रु. १६ लाख ५० हजारको सुन्तला बेचेको बताए। पूर्व शिक्षकसमेत रहेका थापाले यो खेतीबाट वार्षिक मनग्य आम्दानी हुने गरेको उल्लेख गर्दै गाउँका अन्य किसानहरू पनि समान रूपमा लाभान्वित भएको जानकारी दिए।
कालबहादुर रानाले रु. चार लाख र मनसिंह थापाले रु. दुई लाख १० हजारको बिक्री गरेका छन्। ठेकेदारहरू नै गाउँसम्म आउने भएकाले बोट किन्ने, टिप्ने र ढुवानी गर्ने जिम्मेवारी उनीहरूले नै लिने हुँदा बिक्रीमा कुनै समस्या नभएको किसानहरूको भनाइ छ। गाउँमा प्रत्येक किसानले न्यूनतम २० देखि ८०० सम्म बोट लगाएका छन्। उत्पादित सुन्तला काठमाडौँ, चितवन र पोखरासम्म निर्यात हुन्छ। मङ्सिरमा धान भित्र्याउने समय भए पनि यहाँका किसानहरूको मुख्य ध्यान सुन्तलामा केन्द्रित छ। तर, भिरालो सडक र स्तरोन्नतिको अभावले ढुवानीमा समस्या छ। व्यवसायी लेखबहादुर थापाका अनुसार, दैनिक पाँच गाडीमा मात्र बजार पुर्याउन सकिन्छ, जसले जोखिम बढाएको छ।
यसैबिच, गुल्मी जिल्लामा यस वर्ष रु. २० करोड ६७ लाख ८४ हजार बराबरको सुन्तला उत्पादन भएको छ। गत वर्ष रु. २४ करोड ५० लाखभन्दा बढीको तुलनामा यो ३२ प्रतिशतले घटेको कृषि ज्ञान केन्द्रका सूचना अधिकारी टीकाराम न्यौपानेले बताए। जिल्लाका ३६ वडामा सुन्तला जोन कार्यक्रम सञ्चालित छ र कूल ८८५ हेक्टर क्षेत्रमध्ये ६१५ हेक्टरमा उत्पादन हुन्छ। अधिकांश किसानहरूले बिजु बिरुवाबाट खेती गर्दै आएका छन्, जसले लामो समय फल दिन्छ। वार्षिक रु. पाँच लाखभन्दा बढी आम्दानी गर्ने कृषकहरू छन्।
तर यस वर्ष बेमौसमी वर्षा, रोग–किराको प्रकोप, मलखाद तथा सिँचाइको अभाव, बगैँचा काँटछाँट नगर्नु र फल झर्ने समस्याले उत्पादन घटेको केन्द्रका प्रमुख नरेश धितालले उल्लेख गरे। धुर्कोटका किसान शिवलाल खनालले परम्परागत खेतीका कारण फेन्ड र जरा कुहिने समस्या बढेको भन्दै मलखाद व्यवस्थापन र सूक्ष्म तत्त्वको प्रयोग सुझाए।
उत्पादित सुन्तलामध्ये रु. दश करोड बराबरको मात्र जिल्लाबाहिर निर्यात भएको छ, जुन गत वर्षको तुलनामा कम हो। गुल्मीको रसिलो सुन्तलाको बजारमा राम्रो माग छ। व्यापारीहरू बुटवल, पाल्पा र अर्घाखाँचीबाट घरमै आउँछन्, थोक मूल्य रु. ४० देखि खुद्रा रु. १०० सम्म छ। राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रमअन्तर्गत पुर्कोटदह, पिपलधारा, लिम्घा र अर्खलेजस्ता क्षेत्रमा चक्लाबन्दी व्यावसायिक खेती सुरु भएको छ। कार्यक्रमका प्रमुख रमेश जैसवालले मलखाद, सिँचाइ र काँटछाँट कार्यक्रम सञ्चालन गरेको बताए। जिल्लाका मुख्य पकेट क्षेत्रहरूमा धुर्कोटको नयागाउँ, रेसुङ्गाको भाडगाउँ र मुसिकोटको अर्लाङ्कोट पर्छन्।
यी दुई जिल्लाबाट उत्पादित सुन्तलाले किसानहरूलाई आर्थिक स्वावलम्बनतर्फ डोर्याए पनि उत्पादन वृद्धिका लागि वैज्ञानिक व्यवस्थापन आवश्यक छ। सरकारले सडक पूर्वाधार र प्राविधिक सहयोग वृद्धि गरे मात्र यो क्षेत्र फस्टाउन सक्छ।
श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार
स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS का अन्य पोस्टहरु:
- जुनार खेतीबाट दोहोरो कमाइ, विदेशबाट फर्केका युवाको नयाँ बाटो
- त्रिविको आग्रह : समस्या वार्ता र संवादबाट समाधान गरौँ, हडताल-तोडफोड नगर्नू
- सहिद दिवसमा व्यास नगर अल्ट्रा म्याराथन
- शक्तिराष्ट्रहरूले विश्व सहयोगलाई कमजोर पार्दै : गुटेर्रेस
- आजबाट राष्ट्रिय सभाको अधिवेशन
- लोपोन्मुख पुर्ख्यौली संस्कृति जोगाउन, मालिका गाउँपालिकामा ऐतिहासिक प्रतियोगिता
- बागमती प्रदेश सरकारको बजेट कार्यान्वयन कमजोर
- आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेट निर्माण प्रक्रिया सुरु
- फागुन २१ निर्वाचन : तनहुँमा निर्वाचन प्रहरी भर्नामा कम चासो, समय थप
- मस्कको आफ्नै बच्चाकी आमाद्वारा एक्सएआई ग्रोक विरुद्ध मुद्दा दायर
