स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS 
रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको भारतको दुई दिने राजकीय भ्रमणले दुई देशबिचको ‘विशेष र विशेषाधिकार प्राप्त रणनीतिक साझेदारी’ लाई नयाँ उचाइ दिने अपेक्षा गरिएको छ। प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको निमन्त्रणामा ४–५ डिसेम्बरमा भएको यो भ्रमण २३औँ भारत–रुस वार्षिक शिखर सम्मेलनको अवसरमा सम्पन्न भएको हो। यो पुटिनको चार वर्षपछि भारतको पहिलो भ्रमण हो, जसले युक्रेन युद्ध र अमेरिकी दबाबबिच पनि दुई देशको अटुट सम्बन्धलाई उजागर गरेको छ।
भ्रमणको पहिलो दिन नै पुटिनको विमान पलम एयरपोर्टमा अवतरण भएपछि प्रधानमन्त्री मोदीले व्यक्तिगत रूपमा स्वागत गरे। हात मिलाउने, अँगालो हाल्ने र संयुक्त रूपमा कार चढ्ने दृश्यले दुई नेताबिचको निजी सम्बन्धको गहिराइ देखायो। मोदीको आधिकारिक निवास ७, लोक कल्याण मार्गमा आयोजित निजी रात्रि भोजमा मोदीले पुटिनलाई रुसी भाषामा अनुदित भगवद्गीता उपहार दिए। यसले सांस्कृतिक सम्बन्धलाई पनि जोड दियो। आज (५ डिसेम्बर) पुटिन राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मूसँग भेट्ने, राष्ट्रपति भवनमा गार्ड अफ अनर लिने, राजघाटमा श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने र मोदीसँग प्रतिनिधिमण्डल स्तरीय वार्ता गर्ने कार्यक्रम छ।
मिडिया रिपोर्ट्सअनुसार, भ्रमणको केन्द्रबिन्दु रक्षा, ऊर्जा, व्यापार र प्रविधि हस्तान्तरण हुनेछ। भारतीय मिडियाजस्तै द हिन् र टाइम्स अफ इन्डियाका अनुसार, दुई देशले रक्षा क्षेत्रमा नयाँ सम्झौताहरूमा हस्ताक्षर गर्ने छन्। यसमा रुसको पाँचौँ पुस्ताको सु–५७ फाइटर जेट र एस–५०० एयर डिफेन्स सिस्टमको खरिद तथा संयुक्त उत्पादन समावेश छ। ऊर्जा क्षेत्रमा लामो अवधिका तेल सम्झौता र नाभिकीय परियोजनाहरू (जस्तै कुदानकुलम प्लान्ट) लाई गति दिने योजना छ। अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाजस्तै अल जजिरा र रॉयटर्सले उल्लेख गरेअनुसार, व्यापारलाई २०३० सम्म १०० अर्ब डलर पुर्याउने लक्ष्यसहित फार्मास्युटिकल, कृषि र आइटी क्षेत्रमा सहकार्य बढाइनेछ। यसबाहेक, रुसी श्रम अभावलाई सम्बोधन गर्न भारतीय कामदारहरूको प्रवासका लागि श्रम गतिशीलता सम्झौता पनि टेबलमा छ। रिलोस (पारस्परिक लजिस्टिक्स सपोर्ट) सम्झौता अन्तिम चरणमा पुगेको छ, जसले दुई देशका सैन्य आधारहरूमा एक अर्काको पहुँच दिन्छ।
भारतीय मिडियाले यसलाई ‘रणनीतिक स्वायत्तता’ को प्रमाणीकरण भनेका छन्। द हिन्दुका अनुसार, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको ५०% भन्सार शुल्क र रुसी तेल खरिदमाथिको दबाबबिच यो भ्रमणले भारतले पश्चिमी दबाबमा झुक्दैन भन्ने सन्देश दिन्छ। पुटिनको उद्देश्य स्पष्ट छ: युक्रेन युद्धले थिल्थिलो बनेको रुसी अर्थतन्त्रलाई भारतको बजारले सहारा दिन्छ। गार्जियन र न्यूयोर्क टाइम्सका रिपोर्ट्सअनुसार, पुटिनले पश्चिमी प्रतिबन्धहरूको बिचमा भारतलाई ‘विश्वसनीय साझेदार’ बनाएर आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय अलगाव घटाउन खोजेका छन्। यसले रुस–भारत सम्बन्धलाई चीनसँगको ‘सीमाहीन साझेदारी’ जस्तै मजबुत बनाउने प्रयास हो। तर, सीएनएनले चेतावनी दिएको छ कि यसले भारतको अमेरिकासँगको व्यापार वार्तालाई जटिल बनाउन सक्छ।
भारतीय मिडियामा भ्रमणलाई ‘ऐतिहासिक’ भनिएको छ। एनडीटीभी र इन्डिया टुडेले मोदी–पुटिनको २५ वर्ष पुरानो सम्बन्ध उल्लेख गर्दै व्यापार वृद्धि (२०२० को ८ अर्बबाट २०२५ मा ६८ अर्ब डलर) लाई हाइलाइट गरेका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा, अल जजिराले युक्रेन शान्ति प्रयासबिचको समयतालाई संवेदनशील भनेको छ। पुटिनले अमेरिकी शान्ति प्रस्ताव अस्वीकार गरेपछि यो भ्रमणले रुसको ‘युद्ध अर्थतन्त्र’ लाई बलियो बनाउने देखिन्छ।
यो भ्रमणले दक्षिण एसिया र इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रको शक्ति सन्तुलनलाई प्रभावित पार्नेछ। गार्जियनका अनुसार, यसले क्वाड (भारत–अमेरिका–जापान–अस्ट्रेलिया) को एकतामा चर्को पार्न सक्छ, किनकि भारतले रुससँगको रक्षा सहकार्य बढाउँदा अमेरिकी चिन्ता बढ्छ। बिबिसीले यसलाई ‘भारतको भू–राजनीतिक स्वायत्तता परीक्षण’ भनेको छ, जसले चीनको बढ्दो प्रभावलाई सन्तुलित गर्न रुसलाई उपयोग गर्ने भारतको रणनीतिलाई मजबुत बनाउँछ। तर, यसले पाकिस्तानसँगको तनाव बढाउन सक्छ, किनकि एस–५०० जस्ता प्रणालीले पाकिस्तानी स्याटलाइटहरूलाई जोखिममा पार्न सक्छन्। समग्रमा, यो भ्रमणले बहु ध्रुवीय विश्व व्यवस्थालाई प्रोत्साहन दिन्छ, जहाँ भारतले अमेरिका, रुस र चीनबिच सन्तुलन कायम राख्छ। यसले पश्चिमी प्रतिबन्धहरूको प्रभाव कम गर्दै उदीयमान अर्थतन्त्रहरूलाई नयाँ व्यापार मार्गहरू खोल्छ।
यो भ्रमणले भारत–रुस सम्बन्धलाई युद्ध र प्रतिबन्धहरूको बिचमा पनि अटुट राखेको प्रमाणित गर्दछ। तर, यसको दीर्घकालीन प्रभावले विश्वव्यापी ऊर्जा सुरक्षा र सैन्य सन्तुलनलाई पुनः परिभाषित गर्न सक्छ।
श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार
स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS का अन्य पोस्टहरु:
- जुनार खेतीबाट दोहोरो कमाइ, विदेशबाट फर्केका युवाको नयाँ बाटो
- त्रिविको आग्रह : समस्या वार्ता र संवादबाट समाधान गरौँ, हडताल-तोडफोड नगर्नू
- सहिद दिवसमा व्यास नगर अल्ट्रा म्याराथन
- शक्तिराष्ट्रहरूले विश्व सहयोगलाई कमजोर पार्दै : गुटेर्रेस
- आजबाट राष्ट्रिय सभाको अधिवेशन
- लोपोन्मुख पुर्ख्यौली संस्कृति जोगाउन, मालिका गाउँपालिकामा ऐतिहासिक प्रतियोगिता
- बागमती प्रदेश सरकारको बजेट कार्यान्वयन कमजोर
- आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेट निर्माण प्रक्रिया सुरु
- फागुन २१ निर्वाचन : तनहुँमा निर्वाचन प्रहरी भर्नामा कम चासो, समय थप
- मस्कको आफ्नै बच्चाकी आमाद्वारा एक्सएआई ग्रोक विरुद्ध मुद्दा दायर
