एआईको प्रभाव अध्ययन गर्न संयुक्त राष्ट्र सङ्घद्वारा वैज्ञानिक प्यानल गठन

आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) ले विश्वमा पार्ने बहु-आयामिक प्रभावहरूको अध्ययन र मूल्याङ्कन गर्न संयुक्त राष्ट्र सङ्घले एक ४० सदस्यीय स्वतन्त्र वैज्ञानिक प्यानल गठन गरेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको असहमति र अवरोधका बाबजुद संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासभाले बिहीबार यस प्यानलका सदस्यहरूको नियुक्तिलाई औपचारिकता दिएको हो।

‘इन्डिपेन्डेन्ट इन्टरनेसनल साइन्टिफिक प्यानल अन आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स’ नाम दिइएको यस टोलीको कार्यकाल तीन वर्षको रहनेछ। यस प्यानलमा विश्वभरका प्रविधि विशेषज्ञहरूलाई उनीहरूको व्यक्तिगत क्षमताका आधारमा छनोट गरिएको छ। संयुक्त राष्ट्र सङ्घका अनुसार, विश्वभरबाट प्राप्त २,६०० भन्दा बढी आवेदनहरूमध्येबाट अन्तर्राष्ट्रिय दूरसञ्चार सङ्घ, युनेस्को र राष्ट्र सङ्घको डिजिटल प्रविधि कार्यालयको कडा छनोट प्रक्रियापछि यी सदस्यहरू नियुक्त भएका हुन्।यस प्यानलको मुख्य उद्देश्य एआई प्रविधिको विकाससँगै उत्पन्न हुने अवसर, जोखिम र यसले समाजमा पार्ने प्रभावहरूको निष्पक्ष र वैज्ञानिक विश्लेषण गर्नु हो। यसले एआई सुशासन सम्बन्धी विश्वव्यापी संवादलाई ठोस तथ्य र प्रमाणहरू प्रदान गर्नेछ।

संयुक्त राज्य अमेरिकाले भने यस प्यानलको गठनप्रति सुरुदेखि नै असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै आएको थियो। अमेरिकाले एआईको अध्ययनका लागि नयाँ संरचना खडा गर्नुभन्दा हाल भइरहेका प्रयास र मौजुदा संस्थाहरूलाई नै प्रयोग गर्नुपर्ने तर्क राखेको थियो। नयाँ नियामक निकाय वा प्यानलले एआईको आविष्कार र विकासको गतिलाई सुस्त बनाउन सक्ने चिन्ता अमेरिकाको छ।

प्यानल घोषणा गर्दै संयुक्त राष्ट्र सङ्घका महासचिव एन्टोनियो गुटेर्रेसले यस कदमलाई एआईको विश्वव्यापी बुझाइका लागि एक ‘आधारभूत खुड्किलो’ बताएका छन्। उनले भने, “एआई प्रविधि तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको वर्तमान अवस्थामा यो प्यानलले सबै सदस्य राष्ट्रहरूलाई, उनीहरूको प्राविधिक क्षमता जस्तोसुकै भए पनि, समान स्तरमा उभिएर छलफल गर्न र प्रमाणमा आधारित निर्णय लिन सहयोग पुर्‍याउनेछ।”

यो प्यानलमा भौगोलिक विविधता र लैङ्गिक सन्तुलन कायम गरिएको छ, जसले गर्दा विकासोन्मुख राष्ट्रहरूको आवाजलाई पनि एआईको विश्वव्यापी नीति निर्माणमा समेट्न सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।