युद्ध अन्त्यका लागि सम्झौता नजिक पुगेको ट्रम्पको दाबी; इरानद्वारा ‘अड्कलबाजी मात्रै’ भएको टिप्पणी

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि गर्ने भनिएका सैन्य आक्रमणहरू रद्द गरेसँगै दुई देशबिच युद्ध अन्त्यका लागि एक महत्त्वपूर्ण प्रारम्भिक सहमति भएको दाबी गरेका छन्।

बिहीबार ओभल अफिसमा सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले भने, “हामीले भर्खरै इरानसँगको युद्ध अन्त्य गर्ने एउटा ठुलो सम्झौता गरेका छौँ।” उनले इरानले कहिल्यै पनि आणविक हतियार नबनाउने सर्तमा सहमति जनाएको र कागजातहरूलाई अन्तिम रूप दिएपछि सम्भवतः युरोपमा छिट्टै हस्ताक्षर समारोह हुने बताए। सम्झौता हुनासाथ इरानमाथि लगाइएको सामुद्रिक नाकाबन्दी हट्ने र रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ व्यापारिक मार्ग खुला गरिने ट्रम्पको भनाइ छ।

यद्यपि, इरानले भने ट्रम्पको यस दाबीलाई पूर्ण रूपमा स्वीकार गरेको छैन। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईले सम्झौता भइसकेको भन्ने कुरालाई ‘अड्कलबाजी’ मात्र भएको र अहिलेसम्म केही पनि फाइनल नभएको बताएका छन्।

ट्रम्पले विगतमा पनि धेरै पटक दुई देश सम्झौताको नजिक पुगेको दाबी गर्दै आएका थिए। यो घोषणा हुनुभन्दा केही घण्टा अघि मात्रै ट्रम्पले इरानको मुख्य तेल टर्मिनल रहेको खार्ग टापु कब्जा गर्ने धम्की दिँदै इरानमाथि “अत्यन्तै कडा प्रहार” गर्ने चेतावनी दिएका थिए। ट्रम्पको पछिल्लो सकारात्मक टिप्पणीपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट क्रुड (कच्चा तेल) को मूल्य ४.४ प्रतिशतले घटेर प्रति ब्यारेल ८९ डलर आसपास पुगेको छ।

ट्रम्पले यस सम्झौताका विषयमा इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहु र खाडी मुलुकका सहयोगीहरूसँग कुराकानी गरेको र सम्पूर्ण मध्यपूर्व यसबाट खुसी रहेको दाबी गरे।

तर, इजरायली प्रधानमन्त्रीको कार्यालयले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै इजरायल यस प्रारम्भिक समझदारी पत्रको हिस्सा नरहेको स्पष्ट पारेको छ। नेतन्याहुले इरानको आणविक पूर्वाधार ध्वस्त पार्ने, क्षेप्यास्त्र उत्पादनमा रोक लगाउने र क्षेत्रका आतङ्कवादी प्रोक्सीहरूलाई इरानले गर्ने सहयोग बन्द गराउने ट्रम्पको प्रतिबद्धताको भने प्रशंसा गरेका छन्। अर्कोतर्फ, इरानी प्रवक्ता बाघेईले समझदारी पत्रको अधिकांश पाठ तयार भइसके पनि अमेरिकाले “अत्यधिक र नयाँ मागहरू” थपेको आरोप लगाउँदै इरान आफ्नो ‘रेड लाइन’ बाट पछि नहट्ने स्पष्ट पारेका छन्।

बुधबार अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्ड (सेन्टकम) ले दक्षिणी इरानका सैन्य र राडार केन्द्रहरूमा आक्रमण गरेको थियो भने जवाफमा इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) ले बहराइन, कुवेत र जोर्डनमा रहेका अमेरिकी सैन्य अखडाहरूमा ड्रोन र क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको थियो। बहराइनमा भएको इरानी ड्रोन आक्रमणमा परी ११ वर्षीय बालिका घाइते भएकी छन् भने जोर्डन र कुवेतले कैयौँ इरानी क्षेप्यास्त्रहरू आकाशमै खसालेका थिए।

यसैबिच, इरानी बन्दरगाहहरूमा अमेरिकाले लगाएको नाकाबन्दी उल्लङ्घन गरेको आरोपमा ओमानको खाडीमा अमेरिकी सेनाले एक जहाजमाथि गरेको आक्रमणमा तीन जना भारतीय नाविकको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ। यस घटनापछि भारतले वरिष्ठ अमेरिकी कूटनीतिज्ञलाई बोलाएर स्पष्टीकरण सोधेको छ। अमेरिकाले यस हप्ता मात्रै तीन वटा र हालसम्म कुल नौ वटा जलयानहरूमाथि कारबाही गरिसकेको छ।

पछिल्लो सैन्य तनाव र कूटनीतिक अनिश्चिततापछि संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले गहिरो चिन्ता व्यक्त गर्दै दुवै पक्षलाई तत्काल युद्धविराम पूर्ण रूपमा लागू गर्न र संयम अपनाउन आग्रह गरेका छन्। पाकिस्तान, रुस, चीन, टर्की, भारत र साउदी अरबले पनि मध्यपूर्वमा जारी यस तनावलाई कम गर्न र कूटनीतिक माध्यमबाट समस्याको समाधान खोज्न आह्वान गरेका छन्।