ग्लोबल डायलग अन एआई गभर्नेन्स: विश्वका १९३ देश र प्रविधि दिग्गजहरू जेनेभामा जुट्दै

विकसित देशका ठुला प्रविधि कम्पनीहरूले बनाएका नियम र प्रविधिमा नेपाल सधैँ परनिर्भर रहनुपर्ने जोखिम बढिरहेका बेला स्विट्जरल्यान्डको जेनेभामा प्रविधि नीतिको सबैभन्दा ठुलो कूटनीतिक जमघट सुरु सुरु हुँदैछ। संयुक्त राष्ट्र सङ्घको साझा मञ्चमा आयोजना हुन लागेको यस ‘ग्लोबल डायलग अन एआई गभर्नेन्स’ले नेपाललाई आफ्नो हितका लागि आवाज उठाउने समान अवसर दिने अपेक्षा गरिएको छ।

यसै हप्ता जेनेभामा संयुक्त राष्ट्र सङ्घका तीन वटा ठुला प्रविधि सम्मेलनहरू— ग्लोबल डायलग , डब्ल्युएसआईएस फोरम र एआई फर गुड ग्लोबल समिट एकैसाथ सञ्चालन हुँदै छन्। यस एकीकृत स्वरूपलाई ‘जेनेभा एआई गभर्नेन्स वीक’ को नाम दिइएको छ, जुन केवल एउटा सामान्य बैठक मात्र नभएर यो वर्षकै सबैभन्दा ठुलो प्रविधि नीति सम्बन्धी कूटनीतिक केन्द्र बन्दै छ।

जेनेभाको ‘पालेक्स्पो’कन्भेन्सन सेन्टरमा आयोजना हुने यस महाकुम्भमा विश्वभरबाट हजारौँको सङ्ख्यामा प्रतिनिधिहरू सहभागी हुँदै छन्। संयुक्त राष्ट्र सङ्घका सबै १९३ सदस्य राष्ट्रहरूलाई निमन्त्रणा गरिएको हुनाले विभिन्न देशका प्रविधि मन्त्री, कूटनीतिज्ञ र नीति निर्माताहरू प्रत्यक्ष रूपमा सहभागी हुनेछन्।

यसै गरी विश्वका ठुला प्रविधि कम्पनीका प्रमुखहरू, एआई वैज्ञानिक, अनुसन्धानकर्ता, नागरिक समाजका प्रतिनिधि र पत्रकारहरूको समेत ठुलो उपस्थिति रहनेछ। मिडिया र अन्य प्रविधि समिटहरूको एकीकृत पहुँचका कारण भौतिक र भर्चुअल दुवै माध्यमबाट हजारौँ मानिस यसमा जोडिनेछन्।

यो सम्मेलनको सबैभन्दा रोचक र प्रभावकारी हिस्सा यसका साइडलाइन बैठकहरू हुन्। मुख्य हलमा हुने औपचारिक एजेन्डाबाहेक, विभिन्न विषयमा केन्द्रित सयौँ छलफलहरू सञ्चालन हुनेछन्। संयुक्त राष्ट्र सङ्घको सचिवालयले साइडलाइन कार्यक्रमहरूका लागि विश्वभरका सङ्घ-संस्थाबाट हजारौँको सङ्ख्यामा मागिएका प्रस्तावहरूमध्ये उत्कृष्ट र सान्दर्भिक कार्यक्रमहरू मात्र छनोट गरेको छ।

यस संवादको सह-अध्यक्षता गरिरहनुभएकी एल साल्भाडोरकी राजदूत एग्रिसेल्डा लोपेजले हालै एआईको क्षेत्रमा पश्चिमा वा सीमित धनी देशहरूको मात्र नभई विश्वका सबै राष्ट्रको प्रतिनिधित्व हुने गरी एउटा साझा र सर्वव्यापी प्लेटफर्मको आवश्यकता औँल्याउनुभएको छ। संवादको सचिवालयमा अन्तर्राष्ट्रिय दूरसञ्चार सङ्घ, युनेस्को र यूएनको डिजिटल प्रविधि सम्बन्धी निकायहरू सक्रिय छन्। सम्मेलनमा एआई सम्बन्धी वैज्ञानिक तथ्याङ्क प्रस्तुत गर्न गठित ४० जना विश्व स्तरीय विज्ञहरूको टोली ‘इन्डिपेन्डेन्ट इन्टरनेसनल साइन्टिफिक प्यानल अन एआई’ ले आफ्नो प्रारम्भिक प्रतिवेदन समेत पेस गर्दैछ।

यी कार्यक्रमहरू जेनेभामा रहेका विभिन्न देशका दूतावास, विश्वविद्यालय वा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाका हलहरूमा अनौपचारिक रूपमा आयोजना गरिनेछन्। साथै, जेनेभा पुग्न नसकेका विश्वभरका मानिसहरू र नेपाल जस्ता देशका सरोकारवालाहरूलाई समेट्न दर्जनौँ भर्चुअल साइडलाइन छलफलहरू पनि समानान्तर रूपमा चल्नेछन्।

यो ठुलो सञ्जाल र अनौपचारिक संवादको मञ्चले गर्दा नै नेपाल जस्ता विकासोन्मुख देशका प्रतिनिधिहरूले विश्वका शीर्ष एआई विज्ञ र प्रविधि कम्पनीहरूसँग सिधै संवाद गर्ने र सम्बन्ध विस्तार गर्ने उपयोगी अवसर पाएका छन्। जेनेभामा हुन लागेको यो ऐतिहासिक संवादले विश्वलाई डिजिटल युगमा सुरक्षित रूपमा अघि बढाउनुका साथै नेपाल जस्ता देशहरूलाई प्रविधिको न्यायोचित लाभ लिन ढोका खोल्ने विश्वास गरिएको छ।