जेम्स ल्यान्डेल 
यदि तपाईँ रुसलाई पिरोलिरहेको इन्धन सङ्कटको गहिराइ बुझ्न चाहनुहुन्छ भने, तपाईँले मस्कोको सडकमा एक दिन गाडी गुडाए पुग्छ। हामीले पार गरेका लगभग हरेक पेट्रोल पम्पमा कार र ट्रकहरूको लामा-लामा लाइनहरू थिए। कतिपय लाइन लामा थिए त कतिपय छोटा; कतिपय स्थिर थिए त कतिपय बिस्तारै अघि बढिरहेका थिए।
जुन पेट्रोल पम्पमा लाइन थिएन, त्यसको अर्थ हुन्थ्यो– त्यहाँ इन्धन पूर्ण रूपमा सकिएको छ र पम्प बन्द छ।
याद राख्नुहोस्: यो मस्को हो, रुसको त्यो धनी र सघन आबादी भएको राजधानी जसले देशको विशाल स्रोतसाधनको ठुलो हिस्सा आफूतिर तान्छ। यस्तो ठाउँमा समेत अधिकारीहरूले मस्कोवासीहरूलाई सडकमा गुडाउनका लागि पर्याप्त पेट्रोल र डिजेल सुनिश्चित गर्न सकिरहेका छैनन्।
यद्यपि, ती लाइनहरूमा मानिसहरूको मुड आक्रोशित भन्दा बढी निराश देखिन्थ्यो। येकातेरिना नामकी एक महिलाले आफू “खुसी नभएको” र “सबैले अब तेल नै पाइँदैन कि भनेर सोचेकाले हतासको स्थिति सिर्जना भएको” बताइन्। तर उनले थपिन्, “यो ठिक हुनेछ, हामीले मात्र तेल वितरण प्रणालीलाई पुनर्गठित गर्न आवश्यक छ।”
एल्मारका अनुसार स्थिति “धेरै खराब” थियो र इन्धनको मौज्दात घट्दै जाँदा मूल्य बढेकोमा उनले गुनासो गरे। “इन्धन भर्नका लागि मात्रै घन्टौँ समय बरबाद भइरहेको छ,” उनले भने, “अहिले म दागिस्तानको यात्राको योजना बनाउँदै छु, तर पेट्रोलको यति धेरै समस्या भएकाले म त्यहाँ गाडी चलाएर जाऊँ कि नजाऊँ भन्ने अलमलमा छु।”
मैले उनलाई यसको लागि को जिम्मेवार छ भनेर सोधेँ। एक अर्थपूर्ण मुस्कानका साथ उनले भने, “हाम्रो देशमा, कसको गल्ती हो र कसलाई दोष दिने भनेर भन्न सकिँदैन।”
रुसमा, राष्ट्रपति वा क्रेमलिन (रुसी राष्ट्रपतिको कार्यालय) को सार्वजनिक रूपमा आलोचना गर्नु त्यस्तो कुरा होइन जुन धेरैजसो मानिसहरूले गर्न सक्छन्।
भालेरीले यति धेरै तेल उत्पादन गर्ने देशमा इन्धनका लागि लाइन बस्नु अनौठो भएको बताए। उनले यसको दोष युक्रेनी मिसाइल प्रहारलाई जत्तिकै रुसको फितलो तयारीलाई पनि दिए। “मलाई लाइनमा बस्ने बानी बसाल्ने कुनै इच्छा छैन,” उनले भने, “म आशा गर्छु कि यो स्थिति चाँडै परिवर्तन हुनेछ र लम्बिने छैन।”
युद्ध मस्कोको नजिक आइपुग्दा
यसरी युद्ध धेरै रुसीहरूको घरदैलोमै आइपुगेको छ। राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले आफ्नो ‘विशेष सैन्य अपरेसन’ (जुन अहिले पाँचौँ वर्षमा प्रवेश गरिसकेको छ) को परिणामबाट आफ्ना नागरिकलाई जोगाउन कडा मिहिनेत गरेका थिए। मस्कोका सडकहरूमा युद्धको खासै सङ्केत देखिँदैन, केवल वीर सैनिकहरूका केही पोस्टरहरू मात्र भेटिन्छन्।
तर, अधिकारीहरूका लागि बेवास्ता गर्न गाह्रो भइरहेको कुरा के हो भने– रुसी भूभागको धेरै भित्रसम्म युक्रेनले गरिरहेका ड्रोन र मिसाइल आक्रमणहरू बढ्दै गएका छन्। जसले तेल प्रशोधन केन्द्र (रिफाइनरी) हरूलाई निशाना बनाइरहेका छन् र मस्को तथा सेन्ट पिटर्सबर्गको आकाशलाई धुवाँले धमिलो बनाउँदै छन्।
त्यसमाथि सूचनाको फैलावट रोक्न इन्टरनेट बन्द गरिनु र अहिले देखिएको इन्धन सङ्कटले थप समस्या थपेको छ। विश्वकै सबैभन्दा ठुलो तेल उत्पादकमध्येको एक रुस, अहिले आफ्नै आन्तरिक माग पूरा गर्न पर्याप्त इन्धन प्रशोधन गर्न सङ्घर्ष गरिरहेको छ।
आफ्नी श्रीमती येकातेरिनासँग पहिलो पटक लाइनमा बसेका आन्द्रेईले यसको दोष “भूराजनीति” लाई दिए र स्थिति अझ खराब हुन सक्ने कुरा स्वीकार गरे।
“हामी आशा गर्छौँ कि सबै पक्षहरू एक अर्का तर्फ अघि बढ्नेछन् र शान्ति सम्झौताका सर्तहरूमाथि छलफल गर्नेछन्,” उनले भने, “तर दुर्भाग्यवश अहिले हाम्रा युरोपेली साझेदारहरूबाट हामीले त्यस्तो देखेका छैनौँ। त्यसैले सायद स्थिति अझ खराब मात्र हुनेछ।”
तैपनि उनी विचलित देखिएनन्: “हामी ९० को दशकबाट बचेर आएका हौँ। हामी त्यो समय सम्झिन्छौँ जुन योभन्दा धेरै गाह्रो थियो। यसले हामीलाई डराउँदैन।”
राशनिङ र बढ्दो सामाजिक दबाब
सामाजिक सञ्जालहरू इन्धनका लागि लाइनमा बसेका चालकहरूका भिडियो र तस्बिरहरूले भरिएका छन्। कतिपय जामहरू त माइलौँ टाढासम्म फैलिएका छन्। पोस्टहरूमा मानिसहरूबिच झगडा भइरहेका दृश्यहरू देखिन्छन्।
ब्ल्याक सी (कालो सागर) को रिसोर्ट सहर आनापामा लाइनहरूमा व्यवस्था कायम राख्न ‘कोसाक’ (अर्धसैनिक बल जस्तै परम्परागत समूह) परिचालन गरिएको छ।
इन्धनको राशनिङ (निश्चित कोटा तोक्ने कार्य) व्यापक गरिएको छ र धेरै क्षेत्रमा जर्किनमा तेल लैजान प्रतिबन्ध लगाइएको छ। साइबेरियाका एक मेयरले त लाइनमा बसेका चालकहरूका लागि मोबाइल शौचालयको व्यवस्था गरिरहेका छन्। केही क्षेत्रहरूमा बस सेवा र फोहोर सङ्कलन समेत कटौती गरिएको छ। किसानहरू यस वर्षको गर्मीयामको बाली भित्र्याउन पाइने हो कि होइन भनेर चिन्तित छन्।
यो चिन्ता वास्तविक र व्यापक छ। तर के अंकारामा भइरहेको नेटो नेताहरूको बैठकले यो आर्थिक उथलपुथल क्रेमलिनमाथि राजनीतिक दबाबमा परिणत हुने अनुमान गर्न सक्छ?
किभका रणनीतिकारहरूले पक्कै पनि यही आशा गरिरहेका छन्। उनीहरू रुसी नागरिकहरू यति धेरै दिक्क हुन् कि उनीहरूले आफ्ना नेतालाई युद्ध अन्त्य गर्न दबाब दिउन् भन्ने दाउमा छन्।
क्रेमलिनले पनि यसमा पक्कै ध्यान दिइरहेको छ। पुटिन यसबारे यति चिन्तित छन् कि उनले सरकारी टेलिभिजनमा सार्वजनिक रूपमै इन्धन सङ्कटबारे बोल्दै युक्रेनी आक्रमणले “स्पष्ट रूपमा समस्याहरू सिर्जना गरिरहेको” स्वीकार गरे, तर तुरुन्तै थपे, “यो गम्भीर सङ्कट भने होइन।”
यसो भनिए तापनि, अधिकारीहरूले कुनै जोखिम मोल लिइरहेका छैनन्। उनीहरूले इन्धन आयात बढाउन, इन्धनको मूल्यमा अनुदान दिन र कम गुणस्तरको इन्धन बिक्री गर्न अनुमति दिन थालिसकेका छन्, जसले गाडीको इन्जिन बिगार्न सक्ने डर कतिपयमा छ।
खस्किँदो लोकप्रियता र आर्थिक निराशा
पुटिन र उनका सल्लाहकारहरूलाई यो पनि थाहा छ कि यी अभावहरूले जनमतलाई प्रभावित गरिरहेका छन्।
स्वतन्त्र संस्था ‘लेभाडा सेन्टर’ को पछिल्लो सर्वेक्षणले पुटिनको लोकप्रियता घटेर करिब ७४% मा पुगेको देखाएको छ। यसले यो पनि देखाउँछ कि देश सही दिशामा गइरहेको छ भन्ने रुसीहरूको सङ्ख्या मे महिनाको ६१% बाट घटेर ५२% मा सीमित भएको छ।
पोलिङ एजेन्सी ‘ग्यालप’ ले गत हप्ता सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदन अनुसार रुसीहरू विगत २० वर्षको तुलनामा अहिले आफ्नो अर्थतन्त्रप्रति बढी निराश छन्। ६०% उत्तरदाताहरूले आफू बस्ने ठाउँको आर्थिक अवस्था झन् झन् बिग्रँदै गएको बताएका छन्।
यहाँसम्म कि राज्यद्वारा सञ्चालित ‘रसियन पब्लिक ओपिनियन रिसर्च सेन्टर’ ले पनि पुटिनमाथिको जनविश्वास एक हप्ताकै अवधिमा ३.४ प्रतिशतले घटेर ७३% मा पुगेको देखाएको छ।
क्षेत्रीय परामर्शदाता संस्था ‘म्याक्रो एडभाइजरी’ का प्रमुख क्रिस्टोफर वेफर भन्छन् कि इन्धन सङ्कट रुसको आर्थिक वृद्धिका लागि “खेल बदल्ने मोड” हुन सक्छ। “द्वन्द्वको लागत बढिरहेको छ,” उनी भन्छन्, “इन्धन सङ्कटको पूर्ण प्रभाव जुलाईको तथ्याङ्कमा नदेखिएसम्म, यो लामो समयसम्म रहने सङ्कटको सम्भावनाले वर्षको बाँकी अवधिको लागि आर्थिक वृद्धिको सम्भावनालाई उल्लेखनीय रूपमा धमिलो बनाएको छ।”
के पुटिन पछि हट्लान्?
तर के यो सबैले क्रेमलिनलाई आफ्नो रणनीति बदल्न राजनीतिक दबाब दिनेछ?
न्यु योर्क ‘द न्यु स्कुल’ की अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाकी प्राध्यापक नीना ख्रुस्चेभाले बिबिसीसँग कुरा गर्दै पुटिन पछि हट्ने सम्भावना नरहेको बताइन्। “उनले जति धेरै दबाब महसुस गर्छन्, उति नै बढी आक्रामक र दमनकारी रूपमा प्रस्तुत हुने सम्भावना रहन्छ,” उनले भनिन्, “मलाई लाग्छ यो गम्भीर छ, तर रुसीहरूले यो शासन नै पल्टाउनेछन् भन्ने पश्चिमी देशहरूको अपेक्षा धेरै टाढाको कुरा हो।”
रुसीहरूले धेरै आक्रोश र निराशा महसुस गरिरहेका छन्, तर “जे भइरहेको छ त्यसप्रति एक प्रकारको आत्मसमर्पण (स्वीकारोक्ति) पनि छ,” उनले थपिन्। पुटिनलाई वार्ताको टेबलमा ल्याउन सकिन्छ भन्ने युरोपेली आशा केवल एक कल्पना मात्र भएको उनको भनाइ छ: “मेरो मतलब, त्यस्तो हुँदैन।”
यसको विपरीत, पुटिनले आफ्नो रणनीतिलाई अझ कडा बनाउँदै लगेका सङ्केतहरू छन्। गत शुक्रबार उनी सैन्य पोसाकमा कमान्डरहरूलाई भेटिरहेको भिडियो सार्वजनिक भएको थियो, जहाँ उनले अग्रपङ्क्तिमा जित हासिल गरेको दाबी गर्दै अझ बढी भूभाग कब्जा गर्ने वाचा गरे। “रुसी सशस्त्र बलले विशेष सैन्य अपरेसन क्षेत्रमा रणनीतिक पहललाई आत्मविश्वासका साथ कायम राखेको छ,” उनले घोषणा गरे।
तर त्यसपछि पुटिनले आफ्ना जनरलहरूलाई युक्रेनका युरोपेली सहयोगीहरूको “वास्तविक युद्ध कारबाही” मा संलग्नताको विश्लेषण गर्न निर्देशन दिए, जसले गर्दा युद्ध लम्बिइरहेको उनको दाबी छ। “हामीलाई भविष्यमा जिम्मेवार निर्णयहरू लिनका लागि यो विश्लेषण आवश्यक छ,” उनले थप व्याख्या नगरी भने।
यो यस्तो वाक्यांश हो जसले कूटनीतिक र सैन्य वृत्तमा धेरैको ध्यान तानेको छ। अहिले पश्चिमी देशका राजधानीहरूमा सोधिइरहेको प्रश्न के हो भने– पुटिनले अब के गर्नेछन्? के उनी युद्धलाई अझ बढाउनेछन्? र यदि त्यसो हो भने, कसरी?
श्रोत:बिबिसी
श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार
