खोज

काठमाडौंको वीर अस्पतालको नयाँ ७ तले भवनमा ह्विल चेयर वा बेड गुडाउँदै तलमाथि लैजाने र्‍याम्प छ। ह्विल चेयर प्रयोगकर्ता र सिँढी उक्लिन समस्या हुनेहरूलाई ओहोरदोहोर गर्न, अस्पतालका ट्रली तलमाथि ओसार्न प्रयोग हुनुपर्ने यो र्‍याम्प कहिल्यै खुल्ला हुँदैन।

हरेक तलामा ताला लागेका सिसाको ढोकाबाट भित्र चियाएर हेर्दा त्यो र्‍याम्पमा अस्पतालका स्वास्थ्य उपकरणसहितका सामान थुपारेको देखिन्छ। “अस्पतालका बिग्रिएका उपकरण राख्ने ठाउँ नभएपछि ‍र्‍याम्पमै राख्न बाध्य भयौँ,” वीर अस्पतालका निर्देशक डा. विकास नेपाल स्वीकार गर्छन्।

र्‍याम्पमा केही यस्ता उपकरण पनि थन्क्याइएका छन्, जुन सामान्य मर्मत गरेर सञ्चालन गर्न सकिन्छ। तर अस्पतालले ती उपकरणको मर्मत चासो दिएको छैन। यसरी बिग्रिएका स्वास्थ्य उपकरण नबनाउने वीर …

सिन्धुपाल्चोकको हेलम्बु गाउँपालिका र मेलम्ची नगरपालिकाका बासिन्दाले संविधानले दिएको अधिकारका आधारमा मेलम्ची खानेपानी आयोजनाबाट प्रभावित स्थानीय तहलाई रोयल्टी दिनुपर्ने माग गर्दै आएका छन्।

“मेलम्चीको पानी काठमाडौंका बासिन्दालाई निःशुल्क वितरण गरे हामीलाई रोयल्टी चाहिँदैन,” हेलम्बु गाउँपालिकाका अध्यक्ष निमा ग्याल्जेन ह्योल्मो भन्छन्, “तर काठमाडौंका उपभोक्तासँग शुल्क उठाएकाले मुहान क्षेत्रको संरक्षण र आयोजना प्रभावित क्षेत्रको विकासका लागि रोयल्टी माग गरेका हौँ।”

उनको यो मागसँग राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोगका निवर्तमान अध्यक्ष जुद्धबहादुर गुरुङ पनि सहमत छन्। मेलम्चीको पानी वितरण गरेर काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड (केयूकेएल) ले उपभोक्ताबाट शुल्क उठाउने भएकाले मुहान क्षेत्रको विकास संरक्षणका लागि रोयल्टी दिनुपर्ने उनी बताउँछन्।

मेलम्ची खानेपानी आयोजनाअन्तर्गत …

युगान्डाकी मिरेम्बा (परिवर्तित नाम) को परिवारमा ८ जना थिए– आमा, बुबा, तीन दाजुभाइ र चार दिदीबहिनी। जब आमाबुबा छुट्टिएर अलग बस्न थाले, घरको आर्थिक अवस्था अत्यन्त कमजोर हुँदै गयो। मिरेम्बाले पढाइ बीचमै छाडिन्। अनि परिवारको गरिबी टार्ने र भाइबहिनीलाई पढाउने सपना बुन्न थालिन्।

कामको खोजीमा लागिरहेको बेला निशा नाम गरेकी महिलासँग मिरेम्बाको भेट भयो। निशाले घरेलु कामदारका रूपमा मलेसिया गए राम्रो कमाइ हुन्छ भनेर प्रलोभन देखाइन्। उनले मिरेम्बालाई मलेसियामै बस्ने युगान्डाकी सोफीसँग सम्पर्क गराइन्। पटक–पटकको कुराकानीपछि सोफीले यात्राका सबै प्रक्रिया आफूले मिलाउने आश्वासन दिइन्। सँगै, यो योजनाबारे परिवारमा नभन्न कडा चेतावनी पनि दिइन्।

सबै जाँचोपाँजो मिलेपछि १७ वर्षीया मिरेम्बा डिसेम्बर …

म्याग्दीको रघुगंगा गाउँपालिका–२ बैसरीका भीमसेन केसीको हाँसो जेठ १०, २०७२ मा लुटिएको थियो। त्यो दिन बेनी–जोमसोम सडकको बैसरीभन्दा पारिको अन्नपूर्ण गाउँपालिका– ८ महभीरको पहाड फुटेर सुक्खा पहिरो खसेको थियो। त्यो पहिरोले कालीगण्डकी नदी वारिको बैसरी गाउँ पुर्दा उनीसहित २२ परिवारका ७३ जना विस्थापित भए।

पहिरोबाट घरवार गुमाएका विस्थापितहरू केही पर बेनी–जोमसोम सडक छेउमा खोरिया सामुदायिक वनको राहुपारेमा अस्थायी आश्रयस्थल बनाएर बसे। पहिरो झर्नुअघि नै घर छाडेका कारण उनीहरूको ज्यान जोगियो। पहिरोबाट विस्थापित भीमसेन केसी भन्छन्, “पहिरोमा सर्वस्व पुरिए पनि जीवित थियौं, हिम्मत पुरिएको थिएन।”

दुई दिन अघिदेखि नै माथि पहाडबाट बैसरीमा सानो सानो माटो खस्न थालेको थियो। त्यसपछि माथि गएर …