खोज

इतिहाससँग यस्ता प्रमाण पनि हुन्छन्, जसले हजारौँ वर्षको अन्योललाई एकै झट्कामा चिर्न सक्छ। सन् १९९६ फेब्रुअरी ४मा लुम्बिनीमा यस्तै भयो। तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेर बहादुर देउवाले मायादेवी मन्दिरको गर्भमा भेटिएको एक ‘बलौटे ढुङ्गा’ लाई संसारसामु सार्वजनिक गर्नु भएसँगै बुद्धको जन्मस्थलका बारेमा विश्वभर चलिरहेका सबै प्राज्ञिक बहसहरूमा सदाका लागि ‘पूर्णविराम’ लाग्यो।

त्यही ढुङ्गा शाक्यमुनि बुद्धको जन्मको निर्विवाद ऐतिहासिक साक्ष्यको रूपमा पुजित छ। सन् १९९२ देखि १९९५ सम्म लुम्बिनी विकास कोष, नेपालको पुरातत्त्व विभाग र जापान बुद्धिस्ट फेडरेसनले संयुक्त रूपमा मन्दिरको जगसम्म पुगेर उत्खनन गर्दा मन्दिरको भग्नावशेषभित्र, १५ तहका इँटाहरूको सुरक्षात्मक घेरा (चेम्बर)भित्र त्यो प्राचीन ढुङ्गा विशेष रूपले सजाइएको अवस्थामा फेला परेको थियो।…

मन्थली नगरपालिका–८ का दिलबहादुर रम्तेल पिंढीमा बसेर ताप्के मस्काउँदैछन्। दैलो छेउमा लौरो ठडिएको छ। दिलबहादुरको अवस्था हेर्दा त्यो लौरो उनको हिंड्ने सहारा हो भन्ने अनुमान लगाउन गाह्रो छैन। उनका तीन जना छोरा र चार जना छोरी छन्। काठमाडौंमा व्यवसाय गर्ने छोराहरू दशैं–तिहारमा मात्रै आउँछन्। घरमा अक्सर दिलबहादुर एक्लै हुन्छन्।

दिलबहादुरकी श्रीमती उहिल्यै बितिन्। दुई वर्षअघि उनी छोरा–बुहारीसँग बस्न काठमाडौं गए। तर ६ महीनाभन्दा धेरै टिकेनन्। “उनीहरूले जति माया गरे पनि काठमाडौं बस्दा उकुसमुकुस भयो”, उनले भने। दिलबहादुरको आडैको घरमा ताला लागेको छ। माथ्लो घरमा पनि कोही छैनन्। भूकम्पपछि बनेका यो गाउँका धेरै घर दुरुस्त छन्, तर मान्छे छैनन्।

६३ वर्षका …

चैत महिनामा पर्ने हिन्दूहरूको महत्त्वपूर्ण पर्व हनुमान जयन्तीका दिनमा सम्साद अली आफ्नो किराना पसलमै बसिरहेका थिए। यो दिन रामायणमा उल्लिखित भगवान हनुमानको पुजाआजा गरी मनाइदै थियो। यहाँ यो चाड मनाउन थालेको यो तेस्रो वर्ष थियो। त्यतिकैमा दक्षिणपन्थी हिन्दू राष्ट्रवादी विश्व हिन्दू परिषद्को र्‍याली सुरु भयो।

मोटरसाइकलमा आएका युवाहरूले अलीको पसल नजिकै विभिन्न स्टन्टहरू देखाए। युवाहरूको अर्को झुण्ड आएर त्यहाँ नजिकै रहेको मुस्लिम वस्तीमा प्रवेश गर्यो र मस्जिद अगाडि होहल्ला गर्न थाल्यो।

उनीहरू भगवान रामको नाम लिएर “जय श्रीराम” नारा लगाउँदै थिए। परापूर्व कालदेखि भक्तिगानका रूपमा जपिँदै आएको यो मन्त्रमा पछिल्ला वर्षहरूमा राजनीतिक रङ मिसिँदै गएको छ। नारा लगाउँदै गर्दा डिजे …

यी नाबालिकाहरूलाई सानै उमेरमा शिशु हत्याको कसुरमा लामो जेल सजाय सुनाइएको छ। बाल अधिकारकर्मीहरूका अनुसार यो सजाय बालबिज्याइँका आरोपीहरूलाई कसरी व्यवहार गर्ने भन्ने सम्बन्धमा परिभाषित कानुन विपरीत छ।

आफूभन्दा १० वर्ष जेठो त्यो पुरुषसँग भेट हुँदा विश्वकर्मा १३ वर्षकी मात्र थिइन्। दीपावलीको झिलिमिली र शरद् ऋतुको उमङ्गले वातावरणमा छुट्टै उत्साह थियो। उसले एउटा चुरोट सल्कायो र उनीहरूले फोक्सोसम्मै पुग्ने गरी पालैपालो त्यसको लामो–लामो सर्को ताने।

त्यसको केही दिनपछि नै उसले राति सँगै बसौँ भन्यो। आफ्नो परिचय खुल्दा आफूमाथि लाञ्छना लाग्ने डरले हामीलाई आफ्नो थर मात्र प्रयोग गरिदिन अनुरोध गरेकी विश्वकर्माको मानसपटलमा विगतका स्मृतिहरू ताजा हुन्छन्। आफूलाई त्यस बेला केटासँग राति …

राष्ट्रिय दलको मान्यता प्राप्तसहित ६२ वटा राजनीतिक दलले राज्यलाई बुझाउनु पर्ने कर छली गरेको पाइएको छ। उनीहरूले घर बहाल कर, कर्मचारीको पारिश्रमिकबाट कट्टा गरिएको १ प्रतिशत सामाजिक सुरक्षा कर र अन्य अग्रिम कर छलेको भेटिएको छ।