रजनीश भण्डारी/निमजिन 
रजनीश भण्डारी/निमजिन
(धुन्चे र बेत्रावती, रसुवा)— भदौ १०, २०८३ (अगस्ट २६) को बिहान गीतामाया डंगोल नुवाकोटको उत्तरगया पब्लिक स्कुलको क्यान्टिनमा थिइन्। त्यही बेला विद्यार्थी दौडँदै आए र भने– बाढी आयो।
उनले पत्याइनन्। ती विद्यार्थीलाई भनिन्, “पहिलेजस्तै सानै आएको होला, तिमीहरू झुक्याउँदै छौ।”
बच्चाहरूले भने, “यो पहिलेभन्दा ठूलो हो। सरले भन्नुभएको हो।”
गीतामाया नदीको एकदमै छेउमा उभिएकी थिइन्। “यता दौडिएको भए म बाँच्दिनथेँ,” उनले अर्को छेउ देखाउँदै भनिन्।
उनी विद्यालय भवनपछाडि डाँडोतिर उक्लिइन्। ३–४ घण्टा हिँडेर सुरक्षित ठाउँ पुगिन्। २ दिन पहाडमै बसिन्, त्यसपछि नुवाकोट झरिन्। ५ दिनपछि उनी आफू बसेको ठाउँ हेर्न फर्किइन्। केही सामान झिक्न होइन, उनी भन्छिन्, “हेर्न मात्रै।”
घर अझै उभिएकै छ तर सकिइसकेको छ। ओछ्यान बगेर गयो। गोठ छैन। भुइँतलामा रहेको लघुवित्तको कार्यालयका सामान बाहिर हिलोमा छरिएका छन्। उनको परिवारका ५ जनाको अत्तोपत्तो छैन।
“यो ठाउँ त मसानघाटजस्तै भयो,” उनी भन्छिन्, “अहिले हिँड्दा पनि म काँपिरहेकी छु।”
विदुर नगरपालिकाका शिक्षा शाखाका विद्यालय निरीक्षक नवराज सापकोटाका अनुसार पालिकाका विद्यालयका २ सय ५० भन्दा बढी विद्यार्थी बेपत्ता छन्। तीमध्ये उत्तरगया स्कुलका १ सय ५० र रामचन्द्र आधारभूत विद्यालयका १ सय विद्यार्थी छन्। शिक्षा विभागको तथ्यांक अनुसार उत्तरगया स्कूलमा ३ सय ६५ र रामचन्द्र स्कूलमा १ सय ४८ विद्यार्थी थिए। पालिकाका शिक्षक–कर्मचारी १० जना सम्पर्कमा छैनन्।
बाढीले बगाएको बेत्रावती स्कुलको बस। तस्बिर : रजनीश भण्डारी/निमजिन
त्यही बिहान करिब ८ बजेर ३७ मिनेटमा रसुवागढी नाकाबाट २० किलोमिटरमाथि र मानिस बस्ने कुनै पनि बस्तीभन्दा १ हजार मिटर उचाइमा लाङटाङ लिरुङ हिमशृंखलाको उत्तरी भागबाट चट्टान र हिउँको ठूलो पिण्ड टुक्रियो।
त्यो करिब ५,२०० मिटरबाट खस्यो, ३,८०० मिटरमा रहेको हिमनदीको छेउमा ठोक्कियो अनि बाटामा जे–जे भेट्यो, सबै बटुल्यो र २,९०० मिटरमा रहेको ल्हेन्दे खोलामा पुग्यो।
युथ अलायन्स फर इन्भाइरोमेन्ट र काठमाडौं विश्वविद्यालयको प्रारम्भिक अध्ययनअनुसार १४ करोड २० लाख घनमिटरभन्दा बढी हिउँ, चट्टान, गेग्य्रान र माटो तल झरेको थियो– प्रतिसेकेन्ड १५ मिटरको गतिमा। अर्थात् बस्तीभित्र गुड्ने कारभन्दा चाँडो। ल्हेन्दे खोलामा त्यो केहीबेर आफ्नै गेग्य्रानले थुनियो। अनि फुट्यो।
लाङटाङ नजिकैको भूकम्प मापन केन्द्रले ५ म्याग्निच्युडभन्दा माथिको कम्पन रेकर्ड गर्यो। केही दिनसम्म यो ‘भूकम्पले पहिरो गयो’ भनियो। तर त्यो सही होइन। सरकारले पछि पुष्टि गर्यो– त्यो कम्पन पहिरो आफैँले उत्पन्न गरेको थियो। हिउँसहितको चट्टान यति भारी थियो कि तल झर्दा ठूलो कम्पन पैदा भयो।
बाढीपछिको स्याफ्रुबेँसी बजार। तस्बिर : रजनीश भण्डारी/निमजिन
नेपाल र चीनका संस्थासँग मिलेर यो घटना अध्ययन गरिरहेको अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड) कारणबारे सतर्क छ। “ल्हेन्दे खोलामा गएको हिमपहिरो नै मुख्य कारण भएको आशंका गरिएको छ तर पुष्टि भइसकेको छैन,” केन्द्रका जलवायु तथा वातावरणीय जोखिम शाखाका प्रमुख छ्याङगोङ झाङ भन्छन्।
यो विशेष घटनामा जलवायु परिवर्तनको कति भूमिका छ भन्ने बताउन अझै हतार हुने केन्द्रको भनाइ छ। एउटा कुरा भने उनीहरू स्पष्ट भन्छन्– ल्हेन्दे खोलामा १४ महिनामा दुई पटक आकस्मिक रूपमा बाढी आएको छ।
भदौ १० गतेको बाढीको विवरण :
बिहान ८ः३७ — पहिरो। ३ मिनेटभित्रै बाढी बग्न सुरु।
बिहान ८ः५० — स्याफ्रुबेँसीको जलमापन केन्द्रले तथ्यांक पठाउन बन्द गर्यो। अन्तिम रेकर्ड गरिएको पानीको सतह बाट १.६२ मिटर।
बिहान १०ः२८ — धादिङको गल्छी।
११ः५० — मलेखु।
१ः०० — मुग्लिन
३ः२० — देवघाट।
तल्लो तटीय क्षेत्रमा सूचना प्रणालीले काम गर्यो। गल्छीले बाढी आइपुग्नुभन्दा ७३ मिनेटअघि चेतावनी पायो र त्यो समय सदुपयोग गर्यो। देवघाटले ६ घण्टा पायो।
रसुवाले केही पाएन। हिमाल टुक्रिएदेखि पानी टिमुरे पुग्दासम्म करिब ३५ मिनेट थियो। त्यसमध्ये अधिकांश समय काठमाडौँमा कसैलाई केही थाहा थिएन। चेतावनी जारी हुँदा पानी त्यही बस्तीमा पुगिसकेको थियो, जसलाई चेतावनी दिनुपर्ने थियो। त्यसपछि बिजुली गयो। र, फोन पनि।
भदौ १७ मा संघीय संसद्मा बोल्दै प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले सरकारलाई बाढीको सूचना बिहान ८:४५ मा आएको र नागरिकको मोबाइलमा सतर्कताको सन्देश ९ः३५ मा गएको जानकारी दिए।
बीचमा ५० मिनेट थियो। त्यस अवधिमा बाढी रसुवागढी नाका ध्वस्त पार्दै टिमुरे हुँदै स्याफ्रुबेँसी पुगिसकेको थियो।
समयमै सूचना किन भएन भन्ने प्रश्नमा प्रधानमन्त्रीले भने, “यो विपद् पूर्वानुमानभन्दा बाहिरको कुरा हो।”
उनले थपे, “बाढी आउँदै गरेको सूचना पाएलगत्तै हाम्रा सुरक्षाकर्मी स्थानीयलाई सतर्क बनाउन खटिनुभएको थियो। त्यसैबेला उहाँहरूसमेत बेपत्ता हुनुभएको छ।”
प्रधानमन्त्रीको सम्बोधनमा असार २४, २०८२ मा यही नदी प्रणालीमा आएको आकस्मिक बाढी र त्यसपछि नेपाल र चीनबीच हिमताल विस्फोटको जोखिमसम्बन्धी सूचना आदानप्रदान गर्न भएको सहमतिबारे उल्लेख थिएन। स्याफ्रुबेँसीको जलमापन केन्द्रबारे पनि उनले कुरा गरेनन्।
गत वर्ष असार २४ (जुलाई ८, २०२५) मा यही नदी प्रणालीमा आकस्मिक बाढी आएपछि नेपाल र चीनबीच हिमताल विस्फोटको जोखिमसम्बन्धी सूचना आदानप्रदान गर्ने सहमति भएको थियो।
१४ महिनापछि, त्यही उपत्यकामा, माथिका मानिसले बाढी आउँदै छ भन्ने कुरा त्यसलाई देखेर मात्र थाहा पाए।
“९ बजे आयो”
मेन्दो ग्याल्मो स्याफ्रुबेँसीभन्दा माथि बस्छिन्। त्यो दिन उनी बजार झर्ने तयारीमा थिइन्।
“९ बजे आयो,” उनले भनिन्, “९ बजे बाढी आएपछि केही देखिएन।”
कसैले भनेको थियो ? कुनै सूचना आएको थियो ?
“थाहै थिएन। एक्कासि आयो। के आयो होला जस्तो भयो। बाढी आउँदै छ भन्ने त हामीलाई कत्ति पनि थाहा थिएन।”
उनी डाँडो कटेर उकालो दौडिइन्। “अनि म त रोएँ पनि। यता जाऊँ कि उता जाऊँ, कता जाने भनेर रोएँ,” उनले सुनाइन्। उनका नाति विद्यालयमा थिए। हेलिकोप्टर आएपछि उनले नाम टिपाइन्, हात जोडिन् र धुन्चेसम्म पुर्याइदिन अनुरोध गरिन्। पुर्याइदिए। उनी हिँडेरै फर्किइन्।
भदौ १५ सम्म पनि उनी आफ्नै घरमाथिको डाँडामै थिइन्, घरतिर सर्दै गरेको पहिरो हेर्दै। एक छाक पनि राम्ररी खान पाएकी थिइनन्।
“चामल छैन, नुन छैन, ग्यास छैन,” उनी भन्छिन्, “यो झरीमा दाउरा लिन जंगल जान पनि सकिँदैन।”
राहत पुग्यो ?
“पुगेको छैन, छैन। अहिलेसम्म केही पाएका छैनौँ। केही पनि।”
सरकारले माथि सर्न भनेको छ ?
“छैन। हामीलाई केही भनेको छैन।”
आफ्नो क्षेत्रबाट कति जना हराए भनेर सोध्दा उनले केहीबेर औँला भाँचिन्, त्यसपछि गन्न छाडिन्।
“यहाँबाट धेरै हराए। भन्नै सकिँदैन। कुनै घरमा त एक जना मात्र बाँकी छन्। अरू सबैलाई बगायो।”
बाढीपछि घाइतेलाई उद्धार गर्दै सुरक्षाकर्मी। तस्बिर : रजनीश भण्डारी/निमजिन
सरकारकै प्रतिवेदनअनुसार रसुवाका सर्वाधिक प्रभावित दुई गाउँपालिकामा १४ हजार ४ सय ६१ जना सडक, बिजुली र टेलिफोनबाट ६ दिनसम्म टाढा रहे। यसरी सम्पर्कविहीन हुनेमा ३ हजार ६ सय ५० बालबालिका छन्।
प्रधानमन्त्रीका अनुसार प्रधानमन्त्री राहत कोषमा ७ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी जम्मा भइसकेको छ। त्यसबाट राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणलाई १ अर्ब निकासा भएको छ। त्यसमध्ये ६ करोड ७५ लाख रुपैयाँ प्रभावित १५ पालिकामा पठाइएको छ — प्रतिपालिका औसत ४५ लाख। कोषमा रकम आउने क्रम जारी छ।
बाढीसँगै जे बगे
बाढीसँगै ६८ वटा पुल गए। बेत्रावती–रसुवागढी सडकको ४०–४५ किलोमिटर खण्ड अब छँदै छैन। रसुवाका सबै मुख्य सडक अर्को सूचना नआएसम्म पूर्ण रूपमा अवरुद्ध छन्। १३ वटा जलविद्युत् आयोजना क्षतिग्रस्त भए र ४ सय ३१ मेगावाट उत्पादन ठप्प भयो, जुन राष्ट्रिय प्रसारण क्षमताको करिब १० प्रतिशत हो।
१६ विद्यालय क्षतिग्रस्त वा ध्वस्त भए। चीनसँग जोडिने नेपालको मुख्य स्थलमार्ग रसुवागढी–केरुङ नाका अवरुद्ध छ। टिमुरेको भन्सार कार्यालय छैन।
चार स्वास्थ्य संस्था पूर्ण रूपमा नष्ट भए– स्याफ्रुबेँसी र टिमुरेका स्वास्थ्य चौकी, रसुवागढीको स्वास्थ्य डेस्क र मैलुङको आधारभूत स्वास्थ्य इकाइ। अर्थात् लाङटाङ उपत्यकाको फेदमा रहेको सम्पूर्ण आधारभूत स्वास्थ्य प्रणाली।
एक अन्तर्राष्ट्रिय राहत संस्था एडब्लू इन्टरनेसनलका क्षेत्रीय निर्देशक सुरेन्द्र गौतम भदौ १४ मा स्याफ्रुबेँसीको छेउसम्म पुगे।
“स्याफ्रुबेँसीमा एउटा मात्र भवन बाँकी भेट्यौँ,” उनले निमजिनलाई भने, “त्यसबाहेक त्यहाँ केही छैन।”
त्यही फेदमा पसल नचलाउने र अब त्यहाँ नफर्कने योजना बनाएका छन्– कान्छा तामाङले।
“पुलहरू गए, बाटो गयो,” उनले भने।
“यहाँ पुल नभएकाले ठूलो हेलिकोप्टर पठाए मात्रै स्याफ्रुबेँसीभन्दा माथिका मान्छेलाई ल्याउन सकिन्छ,” उनी भन्छन्, “ती मान्छेसँग अरू कुनै उपाय छैन। कत्ति पनि छैन।”
के चाहियो भनेर सोध्दा उनले खाना, पैसा वा छानबिन भनेनन्।
“जतिसक्दोे चाँडो पुल राखिदिए यस क्षेत्रका सबै मान्छेलाई राहत हुन्छ, खानपिनको समस्या पनि हल हुन्छ।”
सरकारका अनुसार ८ दिनमा ११ हजार ९ सय ९३ जनाको उद्धार भएको छ। अस्पताल भर्ना भएका ३ सय ९ घाइतेमध्ये १ सय ९५ जना डिस्चार्ज भइसकेका छन्।
सुरुङभित्र जीवनको आशा
बागमती प्रदेशसभाका सदस्य इन्द्रप्रसाद गोतामे भदौ १४ मा रसुवामा थिए।
“ती सुरुङभित्र ३ सयभन्दा बढी मानिस छन् भनिएको छ,” उनले भने, “उनीहरू जीवितै होलान् भन्ने आशा छ। तर हामीसँग भित्र पस्ने प्राविधिक जनशक्ति छैन। र, आफन्तहरूको ठूलो दबाब छ किनभने उनीहरू अझै बाँचेकै होलान् भन्ने विश्वास छ।”
रसुवागढीको सुरुङबाट ४ जनालाई जीवितै निकालिएको थियो। उनले भने, “आशा त्यहीँबाट जन्मिएको हो।”
उनले थपे, “बाहिरबाट प्राविधिक आए भन्ने सुनिन्छ। तर यहाँ कोही आइपुगेको छैन।”
इन्द्रप्रसाद गोतामे। तस्बिर : रजनीश भण्डारी/निमजिन
दुई दिनपछि सरकारले गोतामेले भनेको भन्दा दोब्बर संख्या सार्वजनिक गर्यो– सम्पर्कविहीन सूचीमा रहेका ३ हजार ९ सय १६ जनामध्ये ६ सय ३९ जना जलविद्युत् आयोजनाका छन्।
अर्को दिन भदौ १७ मा सार्वजनिक गरिएको विवरणअनुसार विभिन्न जलविद्युत् आयोजनाबाट करिब ९ सय जना सम्पर्कविहीन छन्। कुल सम्पर्कविहीन संख्या ४ हजार २ सय १६ पुगेको छ। जलविद्युत् आयोजनाबाट बेपत्ता भएकामध्ये कति जना सुरुङमा थिए, कति भूमिगत विद्युत् गृहमा, बाहिरैबाट बाढीमा कति बगे भन्ने विवरण खुलेको छैन।
त्यही प्रतिवेदनअनुसार भारत, चीन, कोरिया र नेपालका उद्धार टोली चिलिमेसहित ४ जलविद्युत् आयोजना स्थलमा संयुक्त खोज तथा उद्धार कार्यमा परिचालित छन्।
चिलिमेमा कान्छा तामाङ औँला गन्दै भन्छन्, “आफ्नै बस्तीका कति जना भित्र छन्– कालाथानका ५, सानो भर्खुका १।” सुरुङभित्र सय मिटरसम्म पानी र हिलो पसेको उनले सुनेका छन्। परिवारले माग गरेपछि हेलिकोप्टरले मान्छे झारेर एउटा शव निकालेको थियो। “त्यो सुरुङको मुख देखिन्छ नि,” उनी भन्छन्, “हो, सानो प्वाल मात्रै हो त्यो।”
यकिन तथ्यांक कति ?
भदौ १८ गते बिहानसम्मो सरकारी तथ्यांकअनुसार शव फेलासम्बन्धी जिल्लागत विवरण यस्तो छ– चितवन ३४८। नवलपरासी पूर्व २१७। नवलपरासी पश्चिम २०२। नुवाकोट १५५। रसुवा ११५। गोरखा ६९। धादिङ ६०। तनहुँ ३८।
बाढी आएको रसुवामै हो। बजार नै एउटा भवनमा खुम्चिएको, नाका ध्वस्त भएको जिल्ला रसुवा नै हो। तर प्रभावित जिल्लामध्ये मृत्यु संख्याका हिसाबले रसुवा पाँचौँ स्थानमा देखिन्छ। त्यसैले रसुवा अन्य चार जिल्लाभन्दा कम प्रभावित भयो भन्ने हुँदै होइन।
कारण यो हो– बाढीले मृतकलाई २ सय किलोमिटर दक्षिण बगाएर तराईमा पुर्यायो, जहाँ पानीको वेग सुस्तायो, र जहाँ अहिले उनीहरूलाई चिन्दै नचिन्ने मानिसले निकालिरहेका छन्। देशभरका २१ अस्पतालमा नचिनिएका शव राखिएका छन्। नेपाल प्रहरीले तिनको सार्वजनिक अभिलेख राखेको छ। सरकारी ढुवानी विवरणअनुसार त्रिभुवन विमानस्थलको आपत्कालीन गोदामबाट शव राख्ने १ हजार १ सय ४६ थान झोला पठाइएको छ।
बाढी प्रभावित क्षेत्रबाट शव संकलन गरिँदै। तस्बिर : रजनीश भण्डारी/निमजिन।
भदौ १८ गते बिहानसम्म १ हजार २ सय ४ शव फेला परेका छन्। तीमध्ये ९५ को सनाखत भएको छ। पहिचान हुन नसकेका शवलाई भने डीएनए नमुना सुरक्षित राखेर जमिनमुनि व्यवस्थापन गर्ने प्रबन्ध मिलाइएको प्रधानमन्त्रीले संसद्मा जानकारी दिएका छन्।
जर्मन सहयोग संस्था भेल्टहुंगरहिल्फेका नेपाल प्रमुख शकेब नबी प्रभावित क्षेत्रमै थिए। र, उनले भने, “यो मानवीय संकटमा मैले देखेको सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो– हामीलाई मानिसको संख्या नै थाहा छैन। यो दुःखद् हो, दुर्भाग्यपूर्ण हो।”
उनको भनाइको आशय गन्ने आधारहरू नै भत्किए भन्ने थियो। बिजुलीसँगै फोन बन्द भए। त्यसैले हप्ता दिनपछि पनि परिवारहरूले मानिस हराएको खबर गरिरहेकै थिए।
विपद्पछिको बेत्रावती
४० किलोमिटर तल काठमाडौँ जाने बाटामा थिए– मदनलाल लावत। त्यही बेला खबर आयो। उनी बाटैबाट फर्किए र जंगलको बाटो हिँडेर आए। नदीपारि बेलटारीमा पुगेपछि उनी उभिए र हेरे।
तीन घर। आफ्नै घर, जसको भुइँतलामा लघुवित्तको कार्यालय थियो। दाजु सोमलालको घर, जहाँ कृषि कार्यालय थियो। दिदी शान्तामायाको घर।
“यो बस्ती सयौँ वर्ष पछाडि धकेलियो,” उनी भन्छन्, “यहाँ बस्नलायक जमिन नै बाँकी छैन।”
उनका ५ जना आफन्त सम्पर्कविहीन छन्– २ भाउजू, १ दाजु र २ फुपू।
बेत्रावती बजार मात्र थिएन। यो उत्तरगयाको धाम हो। नदीपारि राममन्दिर छ। यहाँ हरेक वर्ष पौषेऔँसीमा ठूलो मेला लाग्छ।
तीर्थयात्री आउँथे, पदयात्री आउँथे। र, चीनतर्फ जाने ट्रकहरू यहीँबाट उकालो लाग्थे।
पशु कल्याणसम्बन्धी काम गर्ने संस्थासँग आएकी, नेपालका धेरै विपद्मा काम गरिसकेकी स्नेहा श्रेष्ठ भन्छिन्, “यो विपद् फरक छ।” र, फरकपन गन्धबाटै थाहा हुन्छ।
“नदी नै पशुचौपायाले भरिएको छ। र, ती पूरै गन्हाइसके,” उनी भन्छिन्।
उनको डर स्वास्थ्य समस्याको जोखिमलाई लिएर हो। मानिसको शवसँगै मरेका पशुलाई छिटो व्यवस्थापन नगरे आसपासका मानिसमा हैजा फैलिन सक्ने उनी बताउँछिन्। भन्छिन्, “यहाँ सास फेर्नै गाह्रो छ। बाँचेकाहरू यहीँ बस्नुपर्ने अवस्था छ। उनीहरूसँग जाने ठाउँ छैन।”
त्यो डर अहिले सरकारी कागजको एउटा हरफ बनिसकेको छ। नुवाकोटको विदुरका लागि आवश्यकता र प्राथमिकताअन्तर्गत राज्यले लेखेको छ– मृत पशु र मानव अवशेषको दुर्गन्ध नियन्त्रण गर्न कीटाणुनाशक र रसायन।
दोष कसलाई दिने भनी सोध्दा श्रेष्ठले मौसमलाई इंगित गरिनन्।
बाढीले बिनास गरेको बेत्रावती बजार। तस्बिर : रजनीश भण्डारी/निमजिन
“विपद् त प्राकृतिक हो तर यसको दोष मानिसलाई नै दिनुपर्छ जस्तो लाग्छ,” उनी भन्छिन्, “जमिनमा पानी सोस्ने ठाउँ नै छाडेका छैनौँ। जताततै घर बनाइरहेका छौँ। अनि नदीबाट ढुंगा र बालुवा निकाल्ने जुन तरिका छ — गैरकानुनी पनि, कानुनी पनि — त्यसमा सरकारले ध्यान दिनुपर्छ।”
माथि अझै के छ ?
बाढी सकिएको छैन।
पहिरोले नदीलाई एकभन्दा बढी ठाउँमा थुनेको थियो। ती अस्थायी तालमध्ये केही रित्तिइसके। केही रित्तिएका छैनन्। भूउपग्रह तस्बिरहरूले ५,२०० मिटरमा खनिएको खाल्डोमा नयाँ ताल बन्दै गरेको देखाउँछन्।
“केरुङ नाकामाथि ल्हेन्दे खोलामा अझै अवरोध रहेकाले अर्को बाढीको जोखिम रहेको अधिकारीहरूले चेतावनी दिएका छन्,” इसिमोडका छ्याङगोङ झाङ भन्छन्।
बाढीपछिको त्रिशूली नदी। तस्बिर : रजनीश भण्डारी/निमजिन
सरकारकै मूल्यांकनले नदी अचानक थुनिने, ताल फुटेर बाढी आउने, थप पहिरो जाने र त्यसले बाढीको तीव्रता नै बढाउने जोखिम रहेको औँल्याएको छ। र, भनिएको छ– एकपटक भासिइसकेको पहाडमा थप वर्षाले त्यो शृंखला फेरि सुरु गर्न सक्छ।
त्यस्तो विपद्ले प्रभाव पार्ने मानिस ती हुन्, जो अहिले डाँडामै बसिरहेका छन्– किनभने उपत्यकाको फेद छँदै छैन।
भदौ १५ को बिहान ४ बजे मेन्दो ग्याल्मो ब्युँझिइन्, र फेरि दौडिइन्। “आज पनि साह्रै डर लाग्यो,” उनी भन्छिन्।
बेत्रावतीमा भदौ १० को बिहान सूचना तीन विद्यार्थीबाट आयो। सूचना सही थियो तर एक वयस्कले पत्याइनन्।
गीतामाया डंगोल जे भए पनि बाँचिन्। उनले घर गुमाइन्, जीविका गुमाइन्। परिवारका ५ जनालाई बाढीले कहाँ पुर्यायो, केही थाहा छैन।
“हाम्रो बाँच्ने आस सरकारसँगै छ,” उनी भन्छिन्, “हामीसँग आफ्नो केही बाँकी छैन। बच्चाहरू पढ्दै छन्। बच्चाहरूलाई सुविधा दिइयोस्, पढाइ निःशुल्क होस्, उनीहरूले राम्ररी पढून्। मेरो चाहना यत्ति हो।”
गीतामाया डंगोल र मदनलाल लावतले हराएका ५–५ जना आफन्त बितेको मानेर बुधबार दिउँसो पशुपतिमा दागबत्ती दिएका छन्।
श्रोत:निमजिन
श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार
