करिब दुई तिहाइ बहुमतको बलियो जनमतसहित गठन भएको सरकारले चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो चार महिना (साउन–कात्तिक) मा लक्ष्य अनुरूपको बजेट खर्च गर्न सकेको छैन। आर्थिक वर्षको एक तिहाइ समय व्यतीत भइसक्दा बजेट कार्यान्वयनमा मिश्रित नतिजा देखिएको हो। पछिल्लो चौमासिक अवधिमा राजस्व सङ्कलन गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही अवधिको तुलनामा उल्लेख्य वृद्धि गर्न सरकार सफल भए पनि विकास निर्माणसँग प्रत्यक्ष जोडिने पुँजीगत खर्च प्रणालीमा भने पुरानै सुस्त प्रवृत्ति हाबी देखिएको छ।
कुल बजेट खर्च २३.३७ प्रतिशत मात्र
महालेखा नियन्त्रक कार्यालयले सार्वजनिक गरेको २०८३ कात्तिक ३० गतेसम्मको दैनिक आय–व्यय विवरण अनुसार चालु आर्थिक वर्षको कात्तिक मसान्तसम्म सरकारको कुल खर्च ४ खर्ब ९६ अर्ब ५२ करोड ११ लाख रुपैयाँमा सीमित भएको छ। यो चालु आर्थिक वर्षका लागि विनियोजित कुल २१ खर्ब २४ अर्ब ३४ करोड ४४ लाख रुपैयाँ बराबरको वार्षिक बजेटको २३.३७ प्रतिशत मात्र हो। समयको अनुपातमा चार महिनाको अवधिमा करिब ३३.३३ प्रतिशत बजेट खर्च हुनुपर्ने भए पनि सरकारी खर्च सो अनुपातभन्दा झन्डै १० प्रतिशत बिन्दुले पछाडि देखिएको छ।
सरकारको कुल खर्चको संरचना हेर्दा नियमित प्रशासनिक तथा सञ्चालन खर्च (चालु खर्च) र ऋण दायित्व भुक्तानीको हिस्सा उच्च छ भने विकास खर्च अत्यन्तै न्यून रहेको छ।
पुँजीगत खर्च निराशाजनक, चालु र वित्तीय खर्च उच्च
अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले चालु आर्थिक वर्षका लागि कुल २१ खर्ब २४ अर्ब ३४ करोड ४४ लाख रुपैयाँको बजेट ल्याउँदा चालुतर्फ १२ खर्ब ७० अर्ब ५८ करोड ९० लाख, पुँजीगततर्फ ४ खर्ब ३१ अर्ब १० करोड ६३ लाख र वित्तीय व्यवस्थातर्फ ४ खर्ब २२ अर्ब ६४ करोड ९१ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेका थिए। तर, कात्तिक मसान्तसम्म आइपुग्दा पुँजीगत खर्च ३२ अर्ब ४४ करोड ८६ लाख रुपैयाँ अर्थात् वार्षिक विनियोजनको ७.५३ प्रतिशतमा खुम्चिएको छ।
यसको विपरीत, चालु खर्चतर्फ भने ३ खर्ब ४६ अर्ब ७५ करोड २४ लाख रुपैयाँ अर्थात् विनियोजनको २७.२९ प्रतिशत खर्च भइसकेको छ। त्यस्तै, सार्वजनिक ऋणको साँवा तथा ब्याज भुक्तानी प्रयोजनका लागि छुट्टाइएको वित्तीय व्यवस्था शीर्षकमा १ खर्ब १७ अर्ब ३२ करोड १ लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ, जुन वार्षिक विनियोजनको २७.७६ प्रतिशत हो। ठुलो राजनीतिक स्थिरता र बलियो बहुमतको सरकार हुँदा पनि विकास आयोजनाहरूको ठेक्का व्यवस्थापन, निर्माण गति र भुक्तानी प्रणालीमा अपेक्षित सुधार आउन नसक्दा पुँजीगत खर्च दोहोरो अङ्कमा समेत उक्लिन नसकेको अर्थविद्हरूको विश्लेषण छ।
राजस्व सङ्कलनमा उत्साहजनक सुधार, अनुदान प्राप्ति कमजोर
खर्चतर्फ सुस्तता देखिए पनि सरकारको आम्दानी अर्थात् राजस्व सङ्कलनको पाटो भने अघिल्लो वर्षको तुलनामा सन्तोषजनक देखिएको छ। सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा कुल राजस्व र वैदेशिक अनुदानसमेत गरी १६ खर्ब ४२ अर्ब ६ करोड ३७ लाख रुपैयाँ प्राप्त गर्ने लक्ष्य राखेकोमा कात्तिक ३० गतेसम्म ३ खर्ब ८४ अर्ब ७ करोड ६३ लाख रुपैयाँ सङ्कलन गरेको छ। यो वार्षिक प्राप्ति लक्ष्यको २३.३९ प्रतिशत हो।
यस अवधिमा कुल राजस्व मात्र ३ खर्ब ७२ अर्ब ७१ करोड ८० लाख रुपैयाँ उठेको छ, जुन १५ खर्ब ८० अर्ब ३१ करोड ८३ लाख रुपैयाँको वार्षिक लक्ष्यको २३.५८ प्रतिशत हो। यसमध्ये कर राजस्वबाट ३ खर्ब ५० अर्ब ३६ करोड ६३ लाख रुपैयाँ (लक्ष्यको २४.९७ प्रतिशत) र गैर कर राजस्वबाट २२ अर्ब ३५ करोड १७ लाख रुपैयाँ (लक्ष्यको १२.६३ प्रतिशत) सङ्कलन भएको छ। गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही अवधिको तुलनामा यस वर्ष राजस्व सङ्कलनमा करिब २७ प्रतिशतभन्दा बढीको वृद्धि हासिल भएको तथ्याङ्कले देखाउँछ। यसका साथै अन्य प्राप्ति शीर्षकमा २ अर्ब ६८ करोड ४८ लाख रुपैयाँ जम्मा भएको छ।
तर, वैदेशिक अनुदान प्राप्तिको अवस्था भने कमजोर देखिएको छ। वार्षिक ६१ अर्ब ७४ करोड ५४ लाख रुपैयाँ वैदेशिक अनुदान भित्र्याउने लक्ष्य राखिएकोमा चार महिनामा ८ अर्ब ६७ करोड ३५ लाख रुपैयाँ (१४.०५ प्रतिशत) मात्र प्राप्त भएको छ। सरकारले चालु आर्थिक वर्षको बजेट स्रोत जुटाउन राजस्वका अतिरिक्त वैदेशिक ऋणबाट २ खर्ब ४७ अर्ब र आन्तरिक ऋणबाट ४ खर्ब १९ अर्ब रुपैयाँ परिचालन गर्ने लक्ष्य लिएको छ।
आगामी दिनमा विकास निर्माणका कामलाई तीव्रता दिँदै पुँजीगत खर्चको दायरा फराकिलो बनाउनु र आर्थिक गतिविधिलाई चलायमान राख्नु नै बालेन नेतृत्वको सरकारका लागि मुख्य आर्थिक चुनौती देखिएको छ।
श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार
स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS का अन्य पोस्टहरु:
- १८ वर्षको परदेश बसाइपछि गाउँमै लोभलाग्दो पशुपालन
- कोप–३१: जलवायु वित्तको लक्ष्यमा ध्रुवीकरण, विकसित र विकासशील देश आ-आफ्नै अडानमा
- एनपीएल २०२६: पहिलो प्लेअफमा सुदूरपश्चिमलाई हराउँदै लुम्बिनी लायन्स फाइनलमा प्रवेश
- आजको लागि विदेशी मुद्राको विनिमय दर
- आजको मौसम: पहाडमा आंशिक बदली, तराई र उपत्यकामा हुस्सुको प्रभाव
- बाढी पहिरोको मारमा म्याग्दीका जलविद्युत् : उत्पादनदेखि निर्माणसम्म प्रभावित
- टमाटरखेतीको ‘हब’ बन्दै इलामको टोड्के गाउँ
- एनपीएल २०२६: पहिलो क्वालिफायरमा आज लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम भिड्दै
- आज विदेशी मुद्राको भाउ कति?
- पश्चिमी वायुको आंशिक प्रभाव: कोशी र गण्डकीका उच्च भू-भागमा वर्षा र हिमपातको सम्भावना
