स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS 
मेटाको स्वामित्वमा रहेको ह्वाट्सएपले अमेरिकी अदालतसँग इजरायली कम्पनी एनएसओ ग्रुपलाई ‘अदालतको अवहेलना’ मा सजाय दिन माग गर्ने बताएको छ। पेगासस नामक जासुसी सफ्टवेयर (स्पाइवेयर) बनाउने उक्त इजरायली कम्पनीले पुनः प्रयोगकर्ताहरूलाई प्रलोभनमा पारेर जासुसी सफ्टवेयर डाउनलोड गराउन खोजेको आरोप ह्वाट्सएपले लगाएको छ।
लामो समयदेखि चलिरहेको अदालती मुद्दामा गत वर्ष ह्वाट्सएपले १६ करोड ८० लाख डलरको ऐतिहासिक क्षतिपूर्ति पाएको थियो। उक्त मुद्दाले लुकीछिपी ह्याकिङ सेवाहरू बेच्ने यस गुप्त कम्पनीका रहस्यहरू उजागर गरेको थियो र एनएसओ ग्रुपमाथि ह्वाट्सएप वा यसका प्रयोगकर्ताहरूलाई निसाना बनाएर खराब कोड (भाइरस) पठाउन स्थायी प्रतिबन्ध लगाएको थियो।
सन् २०१९ मा एफटीले रिपोर्ट गरे अनुसार, ह्वाट्सएपले एनएसओ ग्रुपले एउटा यस्तो “एक्सप्लोइट” (प्रणालीको कमजोरीको फाइदा उठाउने प्रविधि) बनाएको पत्ता लगाएको थियो, जसले निसाना बनाइएको व्यक्तिको फोनमा एउटा ‘मिस कल’ मात्र गरेर स्पाइवेयर पठाउन सक्थ्यो र पछि उक्त मिस कलको रेकर्ड पनि कल लगबाट आफैँ मेटिन्थ्यो।
ह्वाट्सएपको पछिल्लो अनुसन्धानले ‘सिटिजन ल्याब’ जस्ता अधिकारवादी संस्थाहरूको निष्कर्षलाई पुष्टि गरेको छ। एनएसओका ग्राहकहरूमा साउदी अरेबिया र रुवान्डा जस्ता अधिनायकवादी शासनहरू मात्र नभई भारत र अन्य दर्जनौँ देशहरू पनि सामेल छन्। यी ग्राहकहरूले निसाना बनाएका व्यक्तिहरू कोही शङ्कास्पद अपराधी वा आतङ्कवादी नभएर पत्रकार, असन्तुष्ट पक्ष र सरकारका आलोचकहरू थिए।
ह्वाट्सएपले सोमबार बताए अनुसार, एनएसओ ग्रुपका ग्राहकहरूले “वान-क्लिक” भनिने एउटा डेलिभरी प्रणाली प्रयोग गरिरहेको पाइएको छ। यसमा निसाना बनाइएको व्यक्तिलाई झुक्क्याएर एउटा लिङ्कमा क्लिक गर्न लगाइन्छ। यो प्रायः एउटा सामान्य म्यासेज वा ह्वाट्सएप सन्देशका रूपमा पठाइन्छ र क्लिक गर्ने बित्तिकै यसले पृष्ठभूमि (बैकग्राउन्ड) मा पेगासस स्पाइवेयर डाउनलोड गराउँछ।
ह्वाट्सएपले यसमा प्रयोग गरिएका प्राविधिक विधिहरूका बारेमा थप विस्तृत विवरण त दिएको छैन, तर विगतमा डिजिटल अधिकारकर्मीहरूले पत्ता लगाएका घटनाहरूमा यस प्रकारका म्यासेजहरू बैङ्क वा डेलिभरी सेवाहरूबाट आएका सामान्य सन्देश जस्ता देखिन्थे, अथवा आफ्ना नजिकका मानिस अस्पताल भर्ना भएको दाबी गरिएका डरलाग्दा सन्देशहरू हुने गर्थे।
एक पटक गोप्य रूपमा फोनमा इन्स्टल भएपछि, पेगाससले आधुनिक स्मार्टफोनहरूको लगभग सबै इन्क्रिप्सन (सुरक्षा प्रणाली) लाई असफल बनाइदिन्छ। यसले फोनमा भएका सामग्रीहरू, जस्तै सिग्नल र ह्वाट्सएप जस्ता म्यासेजपिङ एपका कुराकानीहरू हुबहु आफ्ना ग्राहककहाँ पठाउने गर्दछ। इजरायली सेनाको कुलीन ‘सिग्नल इन्टेलिजेन्स युनिट’ का पूर्वविज्ञहरूद्वारा निर्मित यो प्रविधि खरिद गर्न ती ग्राहकहरूले करोडौँ डलर तिर्ने गर्छन्।
“एनएसओ ग्रुपले ठिक त्यस्तै व्यवहार गरिरहेको छ, जस्तो व्यवहार उनीहरूले सेवा दिने तानाशाहहरूले गर्छन्—अमेरिकी अदालतहरूलाई बेवास्ता गर्ने र कसैले चाल पाउने छैन भन्ने आशा राख्ने,” सिटिजन ल्याबका वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता जोन स्कट-रेल्टनले भने। यो संस्थाले एनएसओ ग्रुप र नियमन नभएको स्पाइवेयर उद्योगका अन्य खेलाडीहरूलाई ट्र्याक गर्दै आएको छ।
उनले थपे, “एनएसओले खराब व्यवहार गर्ने र पछि पक्राउ पर्ने काम गरेर एक किसिमले हामीलाई फाइदै पुर्याइरहेको छ। भाडाका स्पाइवेयर उद्योगहरूलाई किन नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ भन्ने कुराको उनीहरू एउटा ज्वलन्त उदाहरण बनेका छन्।”
बाइडन प्रशासनको पालामा, पूर्वी अफ्रिकामा रहेका अमेरिकी दूतावासका कर्मचारीहरूको फोनमा यो स्पाइवेयर भेटिएपछि अमेरिकी वाणिज्य मन्त्रालयले एनएसओलाई कुनै पनि अमेरिकी कम्पनीसँग व्यापार गर्न नपाउने गरी कालोसूचीमा राखेको थियो।
“एनएसओले गरिरहेको व्यवहार—जस्तै आफ्ना प्रविधिलाई अमेरिकी कूटनीतिज्ञहरू विरुद्ध प्रयोग हुन दिनु र यो मुद्दामा उनीहरूले देखाएको रवैया—ले उनीहरू जबाफदेहिताबाट पूर्ण रूपमा उम्किरहेका छन् भन्ने देखाउँछ,” डिजिटल अधिकार वकालत गर्ने संस्था ‘एक्सेस नाउ’ की कानुनी सल्लाहकार नटालिया क्रापिभाले भनिन्। “र उनीहरूले निसाना बनाइरहेका यी व्यवसायहरू अमेरिकी व्यवसाय नै हुन्।”
ह्वाट्सएपको यस कानुनी लडाइँलाई एप्पल, फेसबुक, अमेजन र अन्य धेरै अमेरिकी प्रविधि कम्पनीहरूले पनि समर्थन गरेका थिए, जसले एनएसओलाई उनीहरूको प्लेटफर्मको दुरुपयोग गर्नबाट रोक्न अदालतमा ‘अमिकस क्युरी’ (अदालतको सहयोगी) निवेदनहरू दायर गरेका थिए।
कालोसूचीमा परेपछि इजरायलको निजी जासुसी उद्योगको यो प्रख्यात कम्पनी झन्डै बन्द हुने अवस्थामा पुगेको थियो, जसको मूल्याङ्कन कुनै समय १ अर्ब डलरभन्दा बढी गरिएको थियो।
तर यो कम्पनी र इजरायलका अन्य धेरै प्रतिस्पर्धीहरूले त्यहाँको रक्षा मन्त्रालयको स्वीकृतिमा आफ्नो स्पाइवेयर बिक्री गर्न जारी राखेका छन्, जसले यो सफ्टवेयरलाई ‘हतियार’ को रूपमा वर्गीकरण गरेको छ।
एनएसओले अमेरिकी व्यापार र निर्यात नियन्त्रणको दायरामा रहने विदेशी कम्पनीहरूको सूचीबाट आफ्नो नाम हटाउन लबिइङ गरिरहेको भए पनि अहिलेसम्म यस प्रयासमा सफल हुन सकेको छैन।
“सन् २०१९ देखि हाम्रो मुद्दाले यो देखाएको छ कि एनएसओले मानिसहरूका डिभाइसहरूलाई निसाना बनाउन स्पाइवेयर औजारहरू बनाउने काम जारी राखेको छ,” ह्वाट्सएपले भन्यो। “जब अमेरिकी सरकारको कालोसूचीमा रहेको एउटा दुराशयपूर्ण कम्पनीले अमेरिकी अदालतहरूकै अवज्ञा गरिरहन्छ, तब विद्यमान प्रतिबन्धहरूलाई अझ कडाइका साथ लागू गरिनुपर्छ।”
गत वर्ष अदालतमा ह्वाट्सएपको जितले उदीयमान स्पाइवेयर उद्योगलाई ठूलो धक्का दिएको थियो। यस उद्योगका कम्पनीहरूले सामान्यतया गोपनीयताको वाचा गर्ने इन्क्रिप्टेड म्यासेजिङ एपहरू लगायतका प्राविधिक प्लेटफर्महरूमा रहेका साना कमजोरीहरू पत्ता लगाई तिनलाई बेचेर नाफा कमाउने गर्छन्।
श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार
स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS का अन्य पोस्टहरु:
- फिफा विश्वकप २०२६: पहिलो सेमिफाइनलमा फ्रान्स र स्पेनबिच महाभिडन्त
- विकासको मूल प्रवाहबाट टाढा डडेलधुराको पलगडी गाउँको कथा
- सबैले वन बढेको देख्छन्, तर वनको छेउमा बस्नेको पीडा कसैले देख्दैनन्
- तीन जिल्लाको सङ्गमस्थलमा रहेको विश्वकै ठूलो शालिग्राम शिला डुबानमा
- एआईको आगामी ठुलो क्रान्ति: सिलिकन भ्यालीबाट होइन, उदीयमान बजारबाट हुने सङ्केत
- खाद्य लेबलिङ विवाद: युरोपेली सङ्घको पारदर्शितामाथि प्रश्न उठाउँदै सर्वोच्च अदालतमा मुद्दा
- कोसीमा जलस्तर बढेपछि ब्यारेजका ५६ मध्ये २० वटा ढोका खुल्ला
- आजका लागि विदेशी मुद्राको विनिमय दर
- मौसम अपडेट: आज कहाँ-कहाँ हुँदैछ भारी वर्षा?
- सैन्य क्षेत्रमा एआईको होडबाजी र बढ्दो वैश्विक चुनौती: प्रतिबन्ध र नियमनका लागि कडा प्रयास
