एजेन्सी 
इरानले विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्ग, होर्मुज जल सन्धि बन्द गर्ने घोषणा गरेको छ। यो कदम अमेरिकाले इरानका तीन प्रमुख आणविक केन्द्रहरू – फोर्डो, नटान्ज र इस्फहानमा हवाई आक्रमण गरेपछि आएको हो। यो आक्रमण, जसलाई अमेरिकाले ‘अपरेसन मिडनाइट ह्यामर’ नाम दिएको छ, मध्यपूर्व क्षेत्रमा दशकौँपछि भएको अमेरिकाको पहिलो प्रत्यक्ष सैन्य हस्तक्षेप हो। इरानको सांसदले जल सन्धि बन्द गर्ने प्रस्तावलाई अनुमोदन गरेको छ, यद्यपि अन्तिम निर्णय इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषदमा निर्भर छ।
होर्मुज जल सन्धि, जुन इरान र ओमानको बिचमा अवस्थित छ, विश्वको तेल व्यापारको लागि एक महत्त्वपूर्ण मार्ग हो। यो साँघुरो जलमार्गले पर्सियन खाडीलाई ओमानको खाडी र अरब सागरसँग जोड्छ। विश्वको करिब २०% तेल र एक तिहाइ तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) यो मार्गबाट ढुवानी हुन्छ। यो जल सन्धिको सबैभन्दा साँघुरो भाग केवल २१ माइल चौडा छ, जसले यसलाई रणनीतिक रूपमा अत्यन्त संवेदनशील बनाउँछ।
शनिवार राति, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको आणविक सुविधाहरूमा लक्षित हवाई आक्रमणलाई ‘अत्यन्त सफल’ भनेका थिए। यो आक्रमणमा सात वटा बी-२ स्टेल्थ बमवर्षकले १४ ठुला बमहरू प्रयोग गरेका थिए। अमेरिकी संयुक्त सेना प्रमुख जनरल ड्यान केनले यो आक्रमणले इरानको आणविक क्षमतालाई ‘नष्ट’ गरेको दाबी गरेका छन्। तर, इरानका विदेश मन्त्री अब्बास अराघचीले भने, “सबै विकल्पहरू खुला छन्,” भन्दै जल सन्धि बन्द गर्ने सम्भावनालाई सङ्केत गरेका छन्।
इरानको सांसदले आइतबार जल सन्धि बन्द गर्ने प्रस्तावलाई समर्थन गरेको छ। इरानी सांसद र रिभोल्युसनरी गार्ड कमान्डर इस्माइल कोसारीले यो कदम ‘आवश्यक परेमा’ उठाइने बताएका छन्। यद्यपि, केही विश्लेषकहरूले इरानले यो कदम तत्कालै नउठाउने अनुमान गरेका छन्, किनभने यो मार्गबाट इरान स्वयंले पनि आफ्नो तेल निर्यात गर्छ, विशेष गरी चीनतर्फ। जल सन्धि बन्द गर्दा इरानको आफ्नै अर्थतन्त्रमा ठुलो असर पर्नेछ।
होर्मुज जल सन्धि बन्द भएमा विश्वको तेल आपूर्तिमा ठुलो सङ्कट आउन सक्छ। विश्वको १/५ तेल आपूर्ति यो मार्गमा निर्भर छ, र यसको बन्दले तेलको मूल्यमा तीव्र वृद्धि हुन सक्छ। भारत, जसले आफ्नो ८०% तेल आयात गर्छ, यो बन्दले गम्भीर रूपमा प्रभावित हुनेछ। भारतीय पेट्रोलियम मन्त्री हरदीप सिंह पुरीले भनेका छन् कि भारतले हालका वर्षहरूमा आपूर्ति मार्गहरूको विविधीकरण गरेको छ, र केही हप्ताको लागि पर्याप्त तेल भण्डार छ। तथापि, यो बन्दले ढुवानी लागत ४०-५०% र समय १५-२० दिनले बढ्ने अनुमान गरिएको छ।
तेलको मूल्यवृद्धिले विश्वव्यापी अर्थतन्त्रमा प्रभाव पार्नेछ, विशेष गरी एसियाली बजारहरूमा। नेपालजस्ता तेल आयातमा निर्भर देशहरूमा पेट्रोल र डिजेलको मूल्यमा उल्लेखनीय वृद्धि हुन सक्छ, जसले दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्यलाई पनि असर गर्नेछ।
अमेरिकी उपराष्ट्रपति जे.डी. भान्सले इरानको यो कदमलाई ‘आत्मघाती’ भनेका छन्, किनभने यसले इरानको आफ्नै अर्थतन्त्रलाई नष्ट गर्नेछ। राष्ट्रपति ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा लेखे, “इरानले कुनै पनि प्रतिशोधात्मक कारबाही गरेमा अमेरिकाले अझ ठुलो शक्तिको प्रयोग गर्नेछ।” अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले विश्वव्यापी सतर्कता जारी गर्दै आफ्ना नागरिकहरूलाई यात्रा अवरोध र प्रदर्शनको सम्भावनाप्रति सचेत रहन आग्रह गरेको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले यो घटनालाई ‘खतरनाक मोड’ भनेका छन्। युरोपेली युनियन र अन्य खाडी देशहरूले पनि तनाव कम गर्न आग्रह गरेका छन्। जहाज कम्पनीहरूले इरानको जल क्षेत्रबाट टाढा रहन थालेका छन्, र केही सुपर ट्याङ्करहरूले होर्मुज जल सन्धिमा यू-टर्न गरेको समाचार छ।
हालसम्म, इरानले जल सन्धि पूर्ण रूपमा बन्द गरेको छैन, र यो निर्णय सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषदमा विचाराधीन छ। तर, जहाजहरूले सावधानी अपनाउँदै ओमानको तट नजिकबाट यात्रा गर्न थालेका छन्। इरानले विगतमा पनि जल सन्धि बन्द गर्ने धम्की दिएको थियो, तर कहिल्यै कार्यान्वयन गरेको थिएन। विश्लेषकहरूले यो धम्कीलाई पश्चिमी दबाबको जवाफमा रणनीतिक चालको रूपमा हेरेका छन्।
होर्मुज जल सन्धिको सम्भावित बन्दले विश्व अर्थतन्त्र र क्षेत्रीय स्थायित्वमा गम्भीर प्रभाव पार्न सक्छ। इरान र अमेरिकाबिचको यो तनावले मध्यपूर्वलाई थप अस्थिर बनाएको छ। नेपाल र भारतजस्ता देशहरूले तेल आपूर्तिको वैकल्पिक मार्ग र भण्डारणको तयारी गर्नुपर्ने देखिन्छ। विश्व समुदायले यो तनावलाई कूटनीतिक माध्यमबाट समाधान गर्नुपर्ने आवश्यकता छ, ताकि थप हिंसा र आर्थिक सङ्कटलाई रोक्न सकियोस्।
श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार
एजेन्सी का अन्य पोस्टहरु:
- भेनेजुएला कसले चलाउने र अब के हुन्छ?
- अमेरिकाले मदुरोलाई न्यु योर्क ल्यायो : ट्रम्प भन्छन्, ‘अमेरिकाले भेनेजुएला चलाउनेछ’
- अमेरिकाको भेनेजुएलामाथि आक्रमण : मदुरो पक्राउ, विभिन्न देशहरू बाट मिश्रित प्रतिक्रिया
- इरानमा प्रदर्शनकारी मारिए अमेरिका हस्तक्षेप गर्छ : ट्रम्पको चेतावनी
- जापानलाई उछिन्दै भारत बन्यो विश्वको चौथो ठूलो अर्थतन्त्र
- स्विजरल्यान्डको स्की रिसोर्ट बारमा आगलागी: ४० जनाको मृत्यु, ११५ घाइते
- डिजिटल युगले डेनमार्कको हुलाक सेवालाई ऐतिहासिक अन्त्य
- ट्रम्प र नेतन्याहुबिच फ्लोरिडाको मार-ए-लागोमा भेट, मध्यपूर्व मुद्दामा छलफल
- टेक अर्बपतिहरू र युरोपमा बढिरहेको चरम दक्षिणपन्थको सम्बन्ध
- ट्रम्प र जेलेन्स्कीबिच फ्लोरिडामा भेटवार्ता : युक्रेन–रुस शान्ति प्रक्रियामा प्रगति तर केहि मुद्दा बाँकी
