शिक्षा मन्त्रीको राजीनामापछि भारतका ‘ककरोच’ आन्दोलनकारीद्वारा आन्दोलन फिर्ता

भारतमा प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षाको प्रश्नपत्र लिक भएको विषयलाई लिएर सातौँदेखि जारी युवा तथा विद्यार्थीहरूको तीव्र विरोध प्रदर्शनका बिच केन्द्रीय शिक्षा मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानले शनिबार पदबाट राजीनामा दिएका छन्। शिक्षामन्त्रीको राजीनामा आए लगत्तै प्रदर्शनको नेतृत्व गरिरहेको ककरोच जनता पार्टीले आफ्ना प्रमुख मागहरू पूरा भएको जनाउँदै हप्तौँ लामो देशव्यापी आन्दोलन र आन्दोलन औपचारिक रूपमा फिर्ता लिएको घोषणा गरेको छ।

शिक्षा मन्त्रीको राजीनामा

शिक्षा मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानले शनिबार सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ मार्फत प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई आफ्नो राजीनामा पत्र पठाएको जानकारी दिएका छन्।

आफ्नो राजीनामा पत्रमा प्रधानले लेखेका छन्-“देशका युवाहरूको आकाङ्क्षा, भावना र जायज अपेक्षाप्रति मेरो गहिरो सम्मान छ। जन्तर मन्तर र देशभर उत्पन्न परिस्थितिको फाइदा अवाञ्छित तत्त्वहरूले नउठाउन्, देशको एकता कायम रहोस् र हाम्रा विद्यार्थीहरूको भविष्य कानुनी उल्झनमा नफसोस् भन्नका लागि मैले प्रधानमन्त्रीज्यूसमक्ष राजीनामा पेश गरेको छु।”

प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी नेतृत्वको सरकारका लागि यो राजीनामा पछिल्ला वर्षहरूमा जनप्रदर्शनका अगाडि गर्नुपरेको सबैभन्दा ठुलो राजनीतिक सम्झौता मानिएको छ।

जन्तर मन्तरमा खुसीयाली र आन्दोलन फिर्ताको घोषणा

शिक्षा मन्त्रीको राजीनामाको खबर सार्वजनिक हुने बित्तिकै नयाँ दिल्लीको ऐतिहासिक जन्तर मन्तरमा महिनौँदेखि धर्नामा बसेका हजारौँ विद्यार्थी तथा युवाहरूले उत्सव मनाएका छन्। आन्दोलनकारीहरूले भारतीय झण्डा फहराउँदै नाराबाजी गरेका थिए।

‘ककरोच जनता पार्टी’का संस्थापक तथा आन्दोलनका प्रमुख नेता अभिजीत दिप्केले सामाजिक सञ्जालमा खुसी व्यक्त गर्दै भने- “हामीले जित्यौँ! ककरोचको जित भयो, प्रजातन्त्रको जित भयो। यदि तपाईँहरू डराउनुभएन र सरकारसँग झुक्नुभएन भने जुनसुकै पदमा बसेका व्यक्तिको पनि राजीनामा गराउन सकिन्छ भन्ने यो प्रमाण हो।”

आन्दोलनकारी समूहका अनुसार सरकारले उनीहरूका बाँकी प्रमुख मागहरू पनि स्वीकार गरेको छ। जसमा:

1. शिक्षा सुधार: राष्ट्रिय परीक्षा प्रणालीमा व्यापक सुधार र पारदर्शिता।
2. क्षतिपूर्ति: प्रश्नपत्र लिक र परीक्षा रद्दका कारण मानसिक तनाव भई आत्महत्या गरेका परीक्षार्थीका परिवारलाई उचित आर्थिक क्षतिपूर्ति।
3. कारबाहीबाट सुरक्षा: प्रदर्शनमा सहभागी भएका कुनै पनि विद्यार्थी वा युवामाथि कुनै कानुनी वा प्रहरी कारबाही नगर्ने प्रत्याभूति।

यी सहमतिहरूसँगै आन्दोलनकारीहरूले आफ्ना सम्पूर्ण विरोध कार्यक्रम तथा आन्दोलन फिर्ता लिएका छन्।

कसरी सुरु भएको थियो ‘ककरोच’ आन्दोलन?

यस आन्दोलनको मुख्य कारण मे ३ मा सम्पन्न भएको भारतको सबैभन्दा ठुलो चिकित्सा शिक्षा प्रवेश परीक्षाको प्रश्नपत्र लिक हुनु थियो। करिब २० लाख परीक्षार्थी सहभागी भएको उक्त परीक्षामा व्यापक धाँधली र प्रश्नपत्र लिक भएको पुष्टि भएपछि सरकारले परीक्षा रद्द गरेको थियो।

परीक्षा रद्द भएपछि र पुनः परीक्षाको अन्योलका कारण दर्जनभन्दा बढी परीक्षार्थीहरूले आत्महत्या गरेपछि विद्यार्थीहरूको आक्रोश सडकमा पोखिएको थियो।

यसैबिच, मे महिनाको मध्यतिर सामाजिक सञ्जालबाट ककरोच जनता पार्टीको जन्म भयो। बेरोजगार र अवसरबाट वञ्चित युवाहरूलाई लक्षित गरी गरिएको व्यङ्ग्यात्मक टिप्पणीको जवाफका रूपमा सुरु भएको यो डिजिटल अभियान छोटो समयमै लाखौँ युवाहरूको साझा मञ्च बन्यो। यसले देशमा व्याप्त बेरोजगारी, परीक्षा प्रणालीको असफलता र शैक्षिक अनिश्चितताविरुद्ध देशभरका युवाहरूलाई गोलबद्ध गर्‍यो।

राजनीतिक र सामाजिक प्रभाव

नयाँ दिल्लीका १७ वटा मेट्रो स्टेसन बन्द गर्ने, इन्टरनेट सेवा अवरुद्ध गर्ने र प्रदर्शनकारीमाथि प्रहरीले लाठीचार्ज तथा अश्रुग्याँस प्रहार गर्दासमेत आन्दोलन रोकिएको थिएन। दिल्लीबाट सुरु भएको यो आन्दोलन कोलकाता, पुणे, हैदराबाद लगायत भारतका मुख्य सहरहरूमा फैलिएको थियो।

विपक्षी दलहरूले पनि विद्यार्थीहरूको मागलाई समर्थन गर्दै संसदमा हङ्गामा गरेपछि मोदी सरकारमाथि ठुलो राजनीतिक दबाब सिर्जना भएको थियो। अन्ततः शिक्षामन्त्रीको राजीनामासँगै भारतको यो इतिहासकै ठुलो युवा-नेतृत्वको आन्दोलन सफल निष्कर्षमा पुगेको छ।