सोसल मिडियाको भ्रम र राजनीतिक भूकम्प: स्पेनको सेउटा नाकामा कसरी सिर्जना भयो ठुलो शरणार्थी सङ्कट?

मोरक्कोसँग जोडिएको स्पेनको भूभाग (एन्क्लेभ) सेउटामा समुद्र पौडिएर प्रवेश गरेका दशौँ हजार आप्रवासीहरूलाई स्पेनिस सेना र प्रहरीले सीमासम्म पुर्‍याएपछि उनीहरूमध्ये धेरैजसो पुनः मोरक्को फर्किएका छन्। तर, अचानक आएको यो अभूतपूर्व आप्रवासी लहरका कारण कम्तीमा ६७ जनाको ज्यान गएको छ। उनीहरूका शवहरू समुद्रमा तैरिरहेका रबरका टायर र पौडिने ‘फ्लिपर्स’सँगै फेला परेका थिए।

यस घटनाले युरोपको राजनीतिलाई पुनः तताइदिएको छ र आप्रवासन जस्तो संवेदनशील मुद्दामा युरोपेली सङ्घ भित्रको गहिरो विभाजनलाई छताछुल्ल पारिदिएको छ। यसरी एकाएक हजारौँ मानिसहरू कसरी सीमातर्फ ओइरिए? के यो सोसल मिडियामा भाइरल भएको ‘युरोप छिर्ने सजिलो बाटो’ सम्बन्धी भ्रामक प्रचारको परिणाम थियो वा यसको पछाडि कुनै योजनाबद्ध षड्यन्त्र थियो? भन्नेबारे प्रश्नहरू उठेका छन्।

स्पेनको रुष्टता र युरोपेली राजनीति

कारण जेसुकै भए पनि स्पेनका समाजवादी प्रधानमन्त्री पेद्रो सान्चेज सहयोगी देशहरूको प्रतिक्रियाबाट आक्रोशित बनेका छन्। उनले सङ्कटको समयमा सहयोग गर्नुको सट्टा स्पेनमाथि राजनीतिक प्रहार गरेको भन्दै केही युरोपेली देशहरूप्रति असन्तुष्टि जनाएका छन्—जसमा सबैभन्दा अगाडि इटाली छ।

इटालीकी कट्टर दक्षिणपन्थी प्रधानमन्त्री जोर्जिया मेलोनीको पार्टी ‘फ्रातेल्ली दिइतालिया’ले सेउटाका सडकमा आप्रवासीहरू दौडिरहेका तस्बिरहरू तुरुन्तै सेयर गर्दै व्यङ्ग्य गर्‍यो-“इटालियन वामपन्थीहरूले निकै मन पराउने सान्चेज मोडल यही हो।”

त्यस लगत्तै मेलोनीले सुरक्षा खतराको कारण देखाउँदै स्पेनसँगको ‘सेन्गेन सम्झौता’ (जसले बिना भिसा आवतजावतको अनुमति दिन्छ) अस्थायी रूपमा रद्द गर्ने घोषणा गरिन्। इटालीको यो कदमबाट मड्रिड (स्पेन सरकार) क्रुद्ध बनेको छ। स्पेनको तर्क छ— सेउटा सेन्गेन क्षेत्रभित्र पर्दैन र मोरक्कन आप्रवासीहरू त्यहाँबाट सिधै मुख्य युरोप छिर्न असम्भव छ। मेलोनीलाई यो कुरा थाहा भए पनि आगामी चुनावलाई लक्षित गर्दै, आप्रवासी विरोधी कडा छवि बनाएर भोट बटुल्न उनले यस घटनालाई प्रयोग गरेको स्पेनको भनाइ छ।

‘नरम नीति’को आरोप र सोसल मिडियाको भ्रम

स्पेन आप्रवासीप्रति अलि ‘नरम’ छ भन्ने सोच्नेमा इटाली मात्र एक्लो छैन। युरोपेली सङ्घका झन्डै दुई दर्जन राष्ट्रप्रमुखहरूले आप्रवासीहरूलाई आकर्षित गर्ने नीतिहरू अन्त्य गर्न माग गरेका छन्। उनीहरूको मुख्य निशाना स्पेनको त्यो नीतितर्फ छ, जसले कागजात नभएका लाखौँ आप्रवासीहरूलाई काम र बसोबासको अनुमति दिने बाटो खोलेको थियो।

तर, यो साता सेउटाका किनारमा ओइरिएका मानिसहरू कुनै आधिकारिक अभियानमा सहभागी हुन आएका थिएनन्। स्पेनका प्रधानमन्त्री सान्चेजका अनुसार हालै स्पेनको सर्वोच्च अदालतले समुद्र मार्गबाट आउनेहरूलाई तुरुन्तै फिर्ता पठाउन मिल्दैन भनी गरेको फैसलालाई मानव तस्करहरूले भ्रामक रूपमा प्रचार गरेका थिए।

मुख्यतः टिकटक र अन्य सामाजिक सञ्जालमा “स्पेन खुला छ” भन्दै मानिसहरू समुद्रमा हामफालिरहेका भिडियोहरू तीव्र रूपमा भाइरल बनाइएका थिए। भर्खरै खोलिएका र हजारौँ ‘लाइक’ पाएका एकाउन्टहरूले मानिसहरूलाई झूटा आश्वासन दिएर समुद्रमा धकेलेका थिए।

उद्धार र शव पहिचानको अवस्था 

स्पेनिस गृह मन्त्रालय र उद्धार टोलीका अनुसार हालसम्म कम्तीमा ६७ जनाको शव समुद्र तथा तटबाट निकालिएको छ। मृत्यु हुनेहरूमध्ये धेरैजसो पौडिने क्रममा डुबेका थिए भने केही सीमाको पर्खालमा भएको तछाडमछाड र किचिएर मरेका हुन्। हालसम्म फेला परेका सबै शवहरूको पहिचान भइसकेको छैन। धेरैजसो आप्रवासीहरू मोरक्को फर्किसकेका भए तापनि अझै केही मानिसहरू बेपत्ता हुनसक्ने आशङ्कामा स्पेनिस तट रक्षक, गोताखोर र हेलिकप्टरहरूले समुद्रमा खोजी तथा उद्धार कार्य निरन्तर जारी राखेका छन्।

राजनीतिक दाउपेच र परिणाम

के आप्रवासीहरूलाई राजनीतिक हतियार बनाइएको हो? अमेरिकी पूर्व राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसलाई “आक्रमण” र “विनाश”को संज्ञा दिएका छन् भने रुसले युरोपभित्रको यो विभाजन र अन्योललाई चासोका साथ हेरिरहेको छ।

हालका लागि स्पेनले सेउटा नाकाको सुरक्षा बढाउन समुद्रसम्मै तारबार र सुन्तला रङ्गका तैरने बुयाहरूको घेरा हालेको छ। आउँदो साता युरोपेली सङ्घका गृहमन्त्रीहरूले बाह्य सीमा कडा बनाउने विषयमा छलफल गर्दै छन्। तर, यी सबै राजनीतिक खिचातानीका बिच सोसल मिडियाको एउटा भ्रामक भिडियोको भर परेका दर्जनौँ युवाहरू भने सपनाको युरोप पुग्नुको सट्टा काठको बाकसमा मोरक्को फर्किन बाध्य भएका छन्।