“जीवितताको प्रमाण त मिल्यो, तर आमा कहिले घर फर्किने?”: सु कीका छोराको प्रश्न र विश्व समुदायको चिन्ता

म्यानमारकी लोकतन्त्रवादी नेत्री तथा नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता आङ सान सु कीले अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस समिति (आइसीआरसी) का प्रतिनिधिसँग नेपिडअमा भेटवार्ता गरेकी छन्। सन् २०२१ को फेब्रुअरीमा सैनिक विद्रोह (कूप) मार्फत सत्ता च्युत भएपछि ८१ वर्षीय नेत्री सु कीले कुनै विदेशी वा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाका प्रतिनिधिसँग सार्वजनिक रूपमा भेट गरेको यो पहिलो अवसर हो।

म्यानमारको सैनिक सरकार (जुन्टा) का अनुसार आइसीआरसीका रेजिडेन्ट प्रतिनिधि अरनाउड डे बेकले सोमबार बिहान सु की सँग भेट गरेका हुन्। भेटपछि सैनिक सरकारको राष्ट्रपति कार्यालय तथा सूचना विभागले सु की र आइसीआरसी प्रतिनिधिबिचको भेटवार्ताका तस्बिरहरू सार्वजनिक गरेको छ।

गोप्य कुराकानी र सार्वजनिक तस्बिर

अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस समितिले पनि सो भेटवार्ताको पुष्टि गर्दै यो आफ्नो मानक र प्रक्रियाअनुसार सम्पन्न भएको जनाएको छ। संस्थाका अनुसार थुनामा रहेका व्यक्तिहरूलाई भेट्ने स्थापित नियमअनुसार सु की सँग “एकान्तमा” कुराकानी गर्ने अवसर प्राप्त भएको थियो। यद्यपि, तटस्थता र गोपनीयताको सिद्धान्त कायम राख्दै आइसीआरसीले कुराकानीका विस्तृत विवरणहरू सार्वजनिक गरेको छैन। रेडक्रसले आफ्ना निष्कर्ष र सिफारिसहरू सम्बन्धित अधिकारीहरूसँग मात्र गोप्य रूपमा साटासाट गरिने स्पष्ट पारेको छ।

सैनिक सरकारद्वारा जारी गरिएका तस्बिरहरूमा सु की र रेडक्रस प्रतिनिधि काठको भुईँ र सामान्य सजावट भएको कोठामा बसेर कुराकानी गरिरहेको तथा हात मिलाइरहेको देखिन्छ। अर्को तस्बिरमा सु कीले ८१ औँ जन्मोत्सवको अवसरमा “ह्याप्पी बर्थडे अन्टी सु १९.६.२०२६” लेखिएको केक काटिरहेको देखाइएको छ।

सैनिक सरकारकी प्रवक्ता खाइङ खाइङ सोले उक्त भेट ३० मिनेटभन्दा बढी चलेको र सु कीको स्वास्थ्य अवस्था “स्थिर र राम्रो” रहेको दाबी गरेकी छन्। सन् २०२१ को कूपपछि जुन्टाले सु कीको स्वास्थ्य अवस्थाबारे सधैँ यस्तै औपचारिक भनाइ दिँदै आएको छ।

छोरा किम आरिस र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको प्रतिक्रिया

बेलायतमा बस्दै आएका सु कीका छोरा किम आरिसले यस भेटलाई आफ्नी आमा जीवितै रहेको ठोस प्रमाणको रूपमा लिँदै सकारात्मक कदम भनेका छन्। लामो समयदेखि आमाको स्वास्थ्य र अवस्थाबारे स्वतन्त्र पुष्टि माग गर्दै अभियान चलाइरहेका उनले भने, “पाँच वर्षभन्दा बढी समयपछि आएको यो पहिलो सकारात्मक समाचार हो। तर यो अन्तिम कदम हुनुहुँदैन।”

आरिसले यस भेटले आफ्नी आमासँग प्रत्यक्ष पारिवारिक सम्पर्क स्थापित गर्न, स्वास्थ्यबारे विश्वसनीय जानकारी पाउन र उनीलगायत सबै राजनीतिक बन्दीहरूको अविलम्ब एवं नि:सर्त रिहाइको वातावरण बनाउन मद्दत पुग्ने आशा व्यक्त गरेका छन्।

यसैबिच बेलायती विदेश मन्त्रालयले पनि विज्ञप्ति जारी गर्दै यो भेट लामो समयदेखि पर्खिएको “जीवितताको प्रमाण” भएको बताएको छ। बेलायतले सु कीको निरन्तर थुनाप्रति गहिरो चिन्ता व्यक्त गर्दै उनलाई तुरुन्त रिहा गर्न पुनः आह्वान गरेको छ।

म्यानमारको प्रतिपक्षी राष्ट्रिय एकता सरकार (एनयुजी) र राजनीतिक बन्दीहरूको सहायता सङ्घ (एएपीपी) ले भने यो भेट अन्तर्राष्ट्रिय दबाबका कारण जुन्टाले चालेको आंशिक कदम मात्र भएको टिप्पणी गरेका छन्। एनयुजीका प्रतिनिधिहरू ले सु कीलाई झूटा अभियोगमा गैर कानुनी रूपमा बन्दी बनाइएकाले कुनै सर्तविना तुरुन्त रिहा गरिनुपर्ने बताएका छन्।

सैनिक जुन्टाको कूटनीतिक दाउपेच

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार सु की र रेडक्रस प्रतिनिधिबिचको भेट अचानक वा मानवीय उदारताका कारण भएको होइन। यो सैनिक सरकारका प्रमुख मिन आङ ह्लाइङको रणनीतिक कूटनीतिक दाउपेचको एक हिस्सा हो।

विवादित र सीमित निर्वाचनमार्फत आफूलाई ‘नागरिक राष्ट्रपति’ घोषित गरेका मिन आङ ह्लाइङ थाइल्यान्डको औपचारिक भ्रमणमा जानुअघि यो भेटवार्ता गराइएको हो। म्यानमार मामिलाका विश्लेषक डेभिड म्याथिसनका अनुसार सैनिक नेतृत्वले अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय र दक्षिणपूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूको सङ्गठन (आसियान) सँग बार्गेनिङ गर्न सु कीलाई ‘बार्गेनिङ चिप’ वा महत्त्वपूर्ण कार्डका रूपमा प्रयोग गर्दै आएको छ।

सन् २०२१ को कूपपछि म्यानमार भीषण गृहयुद्धमा फसेको छ, जसका कारण १ लाखभन्दा बढी मानिसको ज्यान गइसकेको अनुमान छ। आसियानले हिंसा रोक्न, मानवीय सहायता पुर्‍याउन र सबै पक्षसँग संवाद गर्न ल्याएको पाँच बुँदे सहमति कार्यान्वयन नगरेको भन्दै म्यानमारका सैनिक प्रमुखहरूलाई आफ्ना उच्चस्तरीय शिखर सम्मेलनहरूमा सहभागी हुन रोक लगाएको छ।

थाइल्यान्डले म्यानमारलाई पुनः क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा फर्काउन पहल गरिरहेको सन्दर्भमा, थाई विदेश मन्त्रालयले सु कीसँगको भेटलाई स्वागत गर्दै यसलाई सकारात्मक दिशातर्फको कदम भनेको छ। यद्यपि, आसियानका अन्य सदस्य राष्ट्रहरू र पश्चिमी देशहरू भने जुन्टाको यो कदमबाट पूर्ण रूपमा विश्वस्त भइसकेका छैनन्।

पृष्ठभूमि र थुनाको स्थिति

सन् २०२१ को फेब्रुअरी १ मा सु कीको निर्वाचित सरकारलाई पन्छाउँदै सेनाले सत्ता कब्जा गरेको थियो। त्यसयता सु कीलाई भ्रष्टाचार, चुनावी धाँधली, र राज्यका गोपनीयता भङ्ग गरेको लगायतका विभिन्न आरोपमा दोषी ठहराउँदै लामो कारावासको सजाय सुनाइएको छ। यद्यपि यी सबै आरोपहरू राजनीतिक प्रतिशोध प्रेरित भएको अधिकारकर्मी र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले बताउँदै आएका छन्।

सजाय केही घटाएर जेलबाट नजरबन्दमा सारिएको भए पनि उनको हालको स्थान सार्वजनिक गरिएको छैन। हाल ८१ वर्ष पुगिसकेकी जनप्रिय नेत्री सु कीको यो दुर्लभ भेटवार्ताले म्यानमारको सङ्कट समाधानका लागि नयाँ ढोका खोल्छ वा सैनिक शासकको कूटनीतिक रणनीतिकै रूपमा सीमित रहन्छ भन्ने विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय जगत्‌को चासो बढेको छ।