एजेन्सी 
पश्चिम एसियाको सुन्दर र सानो देश लेबनान लामो समयदेखि चौतर्फी सङ्कटमा अल्झिएको छ। सन् २०२० को बेरुत बन्दरगाह विस्फोट, ध्वस्त बैङ्किङ प्रणाली, चरम मुद्रास्फीति र राजनीतिक गतिरोधले देशलाई जर्जर बनाएको थियो। यसका साथै, राज्य संयन्त्रभन्दा बलियो बनेर उभिएको सिया मिलिसिया ‘हिजबुल्लाह’ ले लेबनानलाई आफ्नो रणनीतिक स्वार्थका लागि प्रयोग गर्दै आएको छ।
तर, हालैका क्षेत्रीय सैन्य द्वन्द्व विशेष गरी इजरायलसँगको भिडन्त र इरानको क्षेत्रीय प्रभावमा आएको फेरबदलपछि हिजबुल्लाहको सैन्य र राजनीतिक सामर्थ्य इतिहासकै कमजोर मोडमा पुगेको छ।
यसले लेबनानलाई वर्षौँपछि पहिलो पटक आफ्नो गुमेको सार्वभौमसत्ता फिर्ता ल्याउने एउटा अभूतपूर्व “ऐतिहासिक अवसर” प्रदान गरेको छ।
कुनै पनि सार्वभौमसत्ता सम्पन्न देशमा हातहतियारको नियन्त्रण केवल राज्यको आधिकारिक सेनासँग हुनुपर्छ। तर लेबनानमा हिजबुल्लाहले सरकारी सेनाभन्दा शक्तिशाली समानान्तर सेना चलाउँदै आएको थियो।
हिजबुल्लाह अहिले रक्षात्मक स्थितिमा पुगेकाले, लेबनानी सेनाले देशका सबै भूभाग, विशेष गरी दक्षिण लेबनानमा, आफ्नो पूर्ण नियन्त्रण कायम गर्ने र हिजबुल्लाहलाई निःशस्त्रीकरण गर्ने हिम्मत देखाउनुपर्छ।
लेबनानमा धार्मिक साम्प्रदायिक भागबन्डामा आधारित राजनीतिक प्रणालीका कारण वर्षौँसम्म ‘राजनीतिक शून्यता’ कायम रह्यो।
लेबनानको साम्प्रदायिक भागबन्डामा आधारित राजनीतिक प्रणाली जसलाई अङ्ग्रेजीमा कन्फेश्नालिज्म वा कन्फेसनल पावर सेयरिङ भनिन्छ। एउटा यस्तो शासन व्यवस्था हो, जहाँ राज्यका प्रमुख राजनीतिक पदहरू, संसद्का सिटहरू र सरकारी सेवाहरू देशका विभिन्न धार्मिक/साम्प्रदायिक समूहहरूबिच पूर्व-निर्धारित अनुपातमा बाँडफाँट गरिन्छ।
यो प्रणाली लेबनानलाई गृहयुद्धबाट जोगाउन र सबै समुदायलाई शासनमा प्रतिनिधित्व दिन बनाइएको थियो, तर समय क्रममा यही व्यवस्था देशको राजनीतिक अस्थिरता र भ्रष्टाचारको मुख्य कारक बन्यो।
अहिलेका राष्ट्रपति जोसेफ आउन र नेतृत्व वर्गले साम्प्रदायिक स्वार्थभन्दा माथि उठेर, विदेशी हस्तक्षेपमुक्त र जनउत्तरदायी सरकार गठन गर्ने ऐतिहासिक मौका अहिले पाएका छन्।
अहिलेका राष्ट्रपति र नेतृत्वका लागि यो “अहिले नगरे कहिल्यै हुँदैन” को स्थिति हो।
विगत ३० वर्षमा पहिलो पटक हिजबुल्लाह र साम्प्रदायिक संरचना यति धेरै रक्षात्मक अवस्थामा पुगेका छन्। यदि राष्ट्रपतिले साहसिक राजनीतिक कदम चालेर सेना, अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय र आम जनताको साथ लिन सके भने लेबनानलाई साम्प्रदायिक दलदलबाट निकालेर एउटा आधुनिक, सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्र बनाउन सकिन्छ।
तर, यदि राजनीतिक डर वा ढुलमुल नीतिका कारण यो मौका पनि गुमाएमा, लेबनान एउटा असफल राष्ट्र को रूपमा पूर्ण रूपमा धराशायी हुनेछ।
लेबनानको बैङ्किङ क्षेत्र टाट पल्टिएको छ र आम नागरिकको बचत डुबेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष र विश्व बैङ्कका सर्तहरू पालना गर्दै वित्तीय क्षेत्रमा पारदर्शिता ल्याउनु, भ्रष्टाचारको छानबिन गर्नु र ध्वस्त पूर्वाधारको पुनर्निर्माण गर्नु सरकारको प्राथमिक दायित्व हुनुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ।
यदि लेबनानले आन्तरिक सुधार र हिजबुल्लाहको समानान्तर सत्ता अन्त्य गर्ने स्पष्ट प्रतिबद्धता देखायो भने, अमेरिका, युरोपेली युनियन र धनी खाडी मुलुकहरू साउदी अरेबिया र युएईले लेबनानको पुनर्निर्माणमा अर्बौँ डलर लगानी गर्न र आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराउन तयार छन्।
यसले लेबनानलाई पुनः मध्य पूर्वी क्षेत्रको व्यापारिक तथा वित्तीय केन्द्रको रूपमा उभ्याउन सक्ने आङ्कलन प्रसिद्ध पत्रिका ईकोनोमिष्टले गरेको छ।
तर आन्तरिक गृहयुद्धको खतरा भने अझै कमजोर भैसकेको छैन। हिजबुल्लाह राजनीतिक रूपमा कमजोर भए पनि उसलाई पूर्ण रूपमा पन्छाउन खोज्दा देश पुनः गृहयुद्ध वा हिंसात्मक मुठभेडमा जाने जोखिम रहन्छ।
नेतृत्वको उदासीनता रहिरह्यो भने लेबनानका परम्परागत भ्रष्ट राजनीतिक अभिजात वर्गले फेरि पनि आफ्नै स्वार्थका लागि यो अवसरलाई गुमाउन पनि सक्छन्।
द ईकोनोमिष्ट पत्रिकाले जुलाई अङ्कमा टिप्पणी गर्दै भनेको छ-“लेबनानका लागि यो सङ्कटबाट उम्किने अन्तिम र उत्तम मौका हो।” यदि देशको वर्तमान नेतृत्वले साहस देखाएर हिजबुल्लाहको दबदबा अन्त्य गर्ने, सेनालाई सुदृढ बनाउने र आर्थिक सुधारका कदम चाल्ने हो भने लेबनान असफल राष्ट्र बन्नबाट जोगिनेछ। तर यदि यो मौका पनि गुमाइयो भने, लेबनान अझ गहिरो अराजकता र विनाशको खाडलमा खस्नेछ।
श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार
एजेन्सी का अन्य पोस्टहरु:
- अमेरिका–हुथी द्वन्द्व र ट्याङ्कर आक्रमणपछि कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलर पुग्यो
- ठुला प्रविधि कम्पनीहरूलाई नियन्त्रण गर्न अदालतलाई धौ-धौ !
- तुकाराम मुण्डे: सामाजिक सञ्जालमा भाइरल बनेका भारतको महाराष्ट्रका खाद्य सुरक्षा अधिकारी
- प्रतीकात्मकताले भरिएको शान्ति वार्ता: रुस र युक्रेनबिचका आधारभूत मतभेद अझै कायम
- रुस-युक्रेन युद्ध: शान्ति वार्ताका लागि अमेरिकी टोलीले भेट्यो पुटिनलाई
- रसिया-युक्रेन युद्ध रोक्ने अमेरिकी प्रयास: ट्रम्पका दूत कुश्नर र विटकाफ मस्को र किभ भ्रमण गर्दै
- इरान युद्धमा सहयोग नगरेको भन्दै फकल्यान्ड टापु विवादमा बेलायतलाई साथ नदिने ट्रम्पको सङ्केत
- जर्मनीको लाइपजिगमा ‘विस्फोटक ड्रोन’ आक्रमणको प्रयासपछि रुसविरुद्ध कडा कदम चाल्न युरोपेली सङ्घ र नेटो प्रतिबद्ध
- अमेरिकाद्वारा इरानमा बमबारी, जवाफमा मध्यपूर्वका अमेरिकी सैन्य अखडामा क्षेप्यास्त्र प्रहार
- रसियाद्वारा तीव्र गतिको जेट-ड्रोन प्रहार: किभमा घण्टौँसम्म हवाई आक्रमणको चेतावनी, ३८ को मृत्यु
