स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS 
मालदिभ्सको अर्थतन्त्र ठुलो सङ्कटमा परेको छ। देश गम्भीर अमेरिकी डलर सङ्कटमा अल्झिएको छ। विशेष गरी खाद्यान्न, इन्धन, औषधि र निर्माण सामग्री जस्ता आधारभूत आवश्यकताका लागि आयातमा अत्यधिक निर्भर हुनु परेकाले मालदिभ्सका लागि यो लगातारको चुनौती बनेको छ। मालदिभ्सले आफूलाई चाहिने अधिकांश वस्तुहरू बाहिरबाट किन्नुपर्छ र त्यसको भुक्तानी डलरमा गर्नुपर्छ, जसका कारण देश पटक-पटक डलर सङ्कटमा पर्ने गरेको छ।
ऋण तिर्दा रित्तियो ढुकुटी
विभिन्न समयका मालदिभ्स सरकारहरूले ठुलो मात्रामा विदेशी ऋण लिने क्रम जारी राखे। यसै वर्ष मात्र राष्ट्रपति मोहम्मद मुइज्जुको सरकारले १.७ अर्ब डलरको विदेशी ऋण चुक्ता गर्नु परेको छ, जसले पूरै अर्थतन्त्रका लागि आवश्यक विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा भारी दबाब सिर्जना गरेको छ।
यद्यपि यो सङ्कटको समयमा उनको एउटा तर्क भने केही हदसम्म सही छ—ऋणको ठुलो हिस्सा उनको सरकार बन्नुभन्दा पहिलेकै हो। यसमा पूर्वराष्ट्रपति अब्दुल्ला यामीनको कार्यकालमा सिनामाले ब्रिजका लागि लिइएको ऋण र पूर्वराष्ट्रपति इब्राहिम मोहम्मद सोलिहको कार्यकालमा ग्रेटर माले कनेक्टिभिटी प्रोजेक्ट तथा कोभिड-१९ सहायताका लागि लिइएको ऋण समावेश छन्। यीमध्ये धेरैजसो ऋण चीन र भारतबाट लिइएका हुन्। यद्यपि मुइज्जु सरकारले पनि आफ्ना ठुला आयोजनाहरू जारी राखेको छ, जसमा रास माले जमिन उकास्ने योजना समावेश छ।
विदेशी ऋण चुकाउन मालदिभ्सको सकस
मालदिभ्स सरकारले एउटा बुद्धिमानी काम के गरेको छ भने देशलाई टाट पल्टिनबाट बचाउन विदेशी ऋण चुक्ता गर्नुलाई पहिलो प्राथमिकता बनाएको छ। विशेषज्ञहरूले मालदिभ्स टाट पल्टिन सक्ने चेतावनी बारम्बार दिएका कारण मोहम्मद मुइज्जु सतर्क छन्। सन् २०२४ मा फिचले मालदिभ्सको क्रेडिट रेटिङ घटाएर सिसि (CC) गरिदिएको थियो र ऋण चुकाउन नसक्ने ठुलो जोखिम रहेको चेतावनी दिएको थियो। पछि जुन महिनामा ५०० मिलियन डलरको सुकुक (इस्लामिक बन्ड) भुक्तानी गरेपछि रेटिङ बढाएर सिसिसि (CCC) गरियो, जसले गर्दा तत्कालको जोखिम टरेको थियो।
तर अहिले सुकुकको भुक्तानी र अप्रिलमा भारतसँग गरिएको ४०० मिलियन डलरको करेन्सी स्वाप राफसाफका कारण देशको विदेशी मुद्रा सञ्चिति घटेको छ। हाल मालदिभ्ससँग करिब डेढ महिनाको आयात धान्न पुग्ने मात्र विदेशी मुद्रा सञ्चिति बाँकी छ, जबकि अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषले कम्तीमा तीन महिनाको सुरक्षित भण्डारण राख्न सिफारिस गर्दछ।
गहिरिँदै छ सङ्कट
द डिप्लोम्याटको रिपोर्ट अनुसार, यसको गम्भीर असर पूरै अर्थतन्त्रमा देखिन थालेको छ। व्यापारीहरूका अनुसार विदेशी आपूर्तिकर्तालाई भुक्तानी गर्न उनीहरूले २ देखि ३ हप्तासम्म पर्खनु परिरहेको छ, जसले गर्दा आयातमा ढिलाइ र अतिरिक्त लागत थपिएको छ। अर्कोतर्फ धेरै मानिसहरू कालो बजारीतर्फ लागिरहेका छन्, जहाँ १ डलरको मूल्य सरकारी दर १५.४२ एमभीआरको तुलनामा २३ मालदिभियन रुफियासम्म पुगेको छ—अर्थात् करिब ५० प्रतिशत बढी।
यसबाहेक, इरान युद्धका कारण देशमा तेल सङ्कट बढेको छ र पर्यटकको सङ्ख्यामा भारी गिरावट आएको छ। मार्च र अप्रिल महिनामा मालदिभ्स आउने पर्यटकको सङ्ख्या गत वर्षको सोही महिनाको तुलनामा २० प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको छ। यसले गर्दा डलरको आगमन झनै घटेको छ।
कसरी सहयोग गर्दैछ भारत?
मुइज्जु सरकारले बाह्य सहयोग मागेको छ, जसमा भारतबाट मिलेको सहयोग मुख्य छ। मुइज्जुले सन् २०२३ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा ‘इन्डिया आउट’ अभियान चलाएका थिए। तर आर्थिक सङ्कट गराएपछि उनी पुनः भारतकै शरणमा पुगे। त्यसयता भारतले करेन्सी स्वाप, ट्रेजरी बिल रोलोभर र अन्य वित्तीय सहायतामार्फत मालदिभ्सलाई राहत दिँदै आएको छ।
तर, रिपोर्टका अनुसार भारतले स्टेट बैङ्क अफ इन्डियाको १५० मिलियन डलरको बजेट सहायता सुविधालाई थप अगाडि बढाउने (रोलोभर गर्ने) मालदिभ्स सरकारको अनुरोधलाई अस्वीकार गरिदियो। त्यसपछि सेप्टेम्बर १७ मा मालदिभ्सले अन्तिम ५० मिलियन डलरको किस्ता चुक्ता गर्यो। यो रकम २०२४ देखि ५०-५० मिलियन डलरका तीन किस्तामा चुक्ता गरिएको हो।
के राष्ट्रपति मुइज्जुले देशको अर्थतन्त्र बचाउन सक्लान्?
मालदिभ्सका विपक्षी दलहरूले डलरको अभावलाई सरकारको अयोग्यतासँग जोडेर मुद्दा बनाइरहेका छन्। जुन महिनामा मुख्य विपक्षी दल मालदिभियन डेमोक्रेटिक पार्टीको अध्यक्ष चुनिएका पूर्वराष्ट्रपति मोहम्मद नसपिडले यो सङ्कटका लागि सरकारको ऋण व्यवस्थापनलाई जिम्मेवार ठहराएका छन्। उनले भारतलाई हालै गरिएको ५० मिलियन डलरको भुक्तानीले विदेशी मुद्रा सञ्चिति अझै घटाउने चेतावनी दिएका छन्।
मालदिभ्समा सन् २०२८ मा राष्ट्रपतीय निर्वाचन हुँदैछ र त्योभन्दा पहिले नै देशमा श्रीलङ्काको जस्तै आर्थिक सङ्कटको अवस्था सिर्जना हुन थालेको छ। त्यसैले अहिले यो आर्थिक सङ्कट उनका लागि राजनीतिक सङ्कट बन्न थालेको छ।
श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार
स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS का अन्य पोस्टहरु:
- वीपी राजमार्ग पुनःनिर्माणले तीव्रता: जाइकाले सुरु गर्यो बर्खेखोला–पिप्ले खण्डको काम
- काग तिहार पर्व आज: यमराजका दूत कागको पूजा
- एनपीएल आज: अपराजित लुम्बिनी लायन्स र काठमान्डु गोर्खाजबिच खेल
- आजको लागि विदेशी मुद्राको विनिमय दर
- आजको मौसम: पहाडी तथा हिमाली भू-भागमा आंशिक बदली, बाँकी ठाउँमा मौसम सामान्यतया सफा रहने
- बाढीले मध्यकालीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनामा ठूलो क्षति, तिहारलगत्तै पुनर्निर्माण सुरु गरिने
- हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीको साझा तीर्थस्थल पार्वतीकुण्ड
- एनपीएल २०२६: लुम्बिनी र काठमाडौँको जित, आज सुदूरपश्चिम र कर्णाली भिड्दै
- आजका लागि विदेशी मुद्राको विनिमय दर
- आजको मौसम पूर्वानुमान: हिमाली भू-भागका एक-दुई स्थानमा हल्का वर्षा
