विचार

भिक्टर ओर्बानको अघिल्लो महिनाको चुनावी हारलाई एक आश्चर्यजनक घटनाका रूपमा हेरियो, विशेष गरी उनको सोह्र वर्ष लामो सत्ताकाल र हंगेरीको लोकतन्त्रलाई धराशायी बनाएको पृष्ठभूमिमा। तर लोकतन्त्रको क्षयीकरण गर्ने नेताहरूलाई पदबाट हट्न बाध्य पारिनु कत्तिको असामान्य कुरा हो ?

हाम्रो अध्ययनले यो असामान्य होइन भन्ने देखाउँछ। लोकतन्त्रको चीरहरण गर्ने अधिकांश राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीहरूले पद त्याग्ने मुख्य कारणमा उनीहरू पुनः निर्वाचित हुन असफल हुनु वा कार्यकालको सीमा (टर्म लिमिट) का कारण पुनः चुनाव लड्न नपाउनु हो। यसरी पद छाड्नेहरू मध्ये अधिकांशको ठाउँमा यस्ता नयाँ नेताहरू आउँछन् जसले लोकतान्त्रिक संस्थाहरूको सम्मान गर्छन् र तिनलाई पुनर्जीवित गर्ने आशा राख्छन्।

हाम्रो अनुसन्धानले सन् …

इतिहासकारहरूले मानव जातिको नियति निर्धारणमा व्यक्तिको भूमिकालाई कम आङ्कलन गर्ने गर्छन्। इ.एच. कारले सन् १९६१ मा प्रकाशित आफ्नो पुस्तक ‘हवाट इज हिस्ट्री?’ मा ‘खराब राजा जोन र असल रानी बेस’ शैलीको इतिहास लेखनको मजाक उडाएका थिए। कार्ल मार्क्सले भनेझैँ व्यक्तिले आफूले रोजेको परिस्थितिमा इतिहास बनाउँदैनन् भन्ने कुरा सत्य हो। उनीहरू प्रचलित आर्थिक र सामाजिक परिस्थितिहरू, विशेष गरी प्रविधि र वर्गीय सम्बन्धहरूद्वारा बाँधिएका हुन्छन्। तैपनि कहिलेकाहीँ व्यक्तिहरूले इतिहासलाई आकार दिन—राम्रोका लागि र विशेष गरी नराम्रोका लागि’ निर्णायक भूमिका खेल्न सक्छन्। लेनिनविना सोभियत राज्य नहुन सक्थ्यो र हिटलरविना नाजी राज्य पक्कै हुने थिएन।

अहिले हामी बाँचिरहेको संसारमा इतिहासलाई आकार दिने …