Home » विचार
Category:

विचार

  • विश्व नयाँ वर्षको स्वागत गर्दैछ, तर गाजामा हामी भने यसले के ल्याउँछ भन्ने डरले ग्रस्त छौँ। यो वर्ष हामीले यति धेरै दुष्टता देखिसकेका छौँ कि भविष्यको कल्पना गर्न पनि डर लाग्छ।

अर्को वर्ष बित्यो, तर गाजामा जीवन अझै इजरायलको विनाशकारी युद्ध र विश्वको बढ्दो उदासीनताबिच फसेको छ। यो हाम्रो लागि हानि, विनाश र मृत्युको अनौठो पात्रोमा थपिएको अर्को वर्ष हो।

मार्चमा मैले इजरायलले आफ्नो नरसंहारकारी अभियानलाई अझै अगाडि बढाउन सक्छ भन्ने डर व्यक्त गरेको थिएँ। र उसले त्यसै गर्‍यो। इजरायलले मेरो सबैभन्दा अन्धकारमय कल्पनाभन्दा पनि अगाडि बढ्यो, कल्पनातीत स्तरको दुष्टतामा पुग्यो। त्यही दुष्टताले गाजामा हाम्रो सम्पूर्ण वर्षलाई छायाँमा पार्‍यो।

धेरै …

0 comment
0 FacebookTwitterEmail

के तपाईँलाई थाहा छ, युरोपको जनसङ्ख्या सन् २१०० सम्ममा कस्तो हुन सक्छ?

धेरैजसो देशमा कम हुँदै जाने अर्थात् जनसङ्ख्या घट्दै जाने सम्भावना रहेको छ। अर्को तर्फ हेर्दा आप्रवास बिना युरोपको अवस्था अझ भयावह देखिन्छ। युरोप बूढो हुँदैछ, जन्मदर घट्दै छ र काम गर्ने उमेरका मानिसहरूको अभाव हुँदैछ। फलस्वरूप अर्थतन्त्र कमजोर बन्दै छ। यसको समाधानका रूपमा धेरै सरकारले आप्रवास नीति बढाएका छन्। तर पछिल्ला वर्षहरूमा आप्रवासलाई आर्थिक नीति वा सीमा सुरक्षाको विषयबाट परिवर्तन गरी अर्कै रूप दिइएको छ – ‘बढी खतरनाक र षड्यन्त्रपूर्ण। “ग्रेट रिप्लेसमेन्ट थ्योरी” को बारेमा सबैलाई थाहा नै छ। यदि यसको बारेमा सुन्नुभएको छैन भने अहिले …

0 comment
0 FacebookTwitterEmail
  • आजको युगमा लोकतन्त्रप्रतिको विश्वास घट्दै गएको छ। नागरिकहरूले स्वशासनलाई सुस्त, अपारदर्शी थकाउने व्यवस्थाका रूपमा ठान्न थालेका छन्।अब लोकतान्त्रिक संस्थाहरूले प्राविधिक क्रान्तिलाई अँगाल्ने समय आएको छ। डिजिटल शासन कुनै प्राविधिक साधन मात्र होइन; यो लोकतन्त्रको जीवन-रेखा हो।

सन् २००१ मा इस्टोनियाले आफ्ना लगभग सबै सरकारी सेवाहरूलाई अनलाइनमा सरेपछि नागरिकहरूले तीन मिनेटमै कर दाखिला गर्न सक्ने, स्वास्थ्य रेकर्डहरू तुरुन्तै हेर्न सक्ने र आफ्नो ल्यापटपबाटै सुरक्षित रूपमा मतदान गर्न सक्ने भए। यसको परिणामस्वरूप भ्रष्टाचार घट्यो, कार्यकुशलता बढ्यो र सरकारप्रतिको विश्वास वृद्धि भयो। यो कुनै टाढाको सपना होइन; यो आजको वास्तविकता हो। यसले विश्वका बाँकी देश अमेरिका लगायतका राष्ट्रहरूलाई पनि …

0 comment
0 FacebookTwitterEmail

नेपाली समाजमा महिलामाथि हुने हिंसाको गहन विश्लेषण गर्न फ्रान्सेली समाजशास्त्री पियरे बुर्दिउको ‘प्रतिकात्मक हिंसा (Symbolic Violence)’ को अवधारणा अत्यन्त प्रासङ्गिक देखिन्छ। प्रतिकात्मक हिंसा भनेको शारीरिक बल प्रयोग नगरी संस्कृति, भाषा, शिक्षा र सामाजिक संरचनामार्फत गरिने सूक्ष्म दमन हो। यसले वर्चस्वशाली समूहको आधिपत्यलाई ‘स्वाभाविक’ र ‘वैध’ देखाउँछ, जसका कारण उत्पीडित वर्गले आफ्नो अधीनस्थतालाई आन्तरिक रूपमा स्वीकार गर्न बाध्य हुन्छन्। नेपाली सन्दर्भमा यसको अभिव्यक्ति विभिन्न रूपमा देख्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, जातीय विभेदमा दलितलाई ‘छुवाछुत’ को मान्यताद्वारा सार्वजनिक स्थान र संस्कारबाट बहिष्कृत गर्ने प्रथालाई ‘परम्परा’ भनेर स्वाभाविकीकरण गर्नु प्रतिकात्मक हिंसाको एक सशक्त उदाहरण हो। त्यस्तै, महिलालाई ‘कोमल’ वा ‘घरायसी’ जस्ता सीमित भूमिकामा मात्र …

0 comment
0 FacebookTwitterEmail
  • कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) का जोखिमहरू र यसले शक्ति एकत्रित पार्ने खतरा स्पष्ट छ। तर न्यायपूर्ण र निष्पक्ष ढङ्गले प्रयोग गरेमा यो असल शासनका लागि ठुलो वरदान बन्न सक्छ।

लोकतन्त्र र एआईबिच ठुलो टक्कर चलिरहेको छ। हालै स्ट्रास्बोर्गमा भएको विश्व लोकतन्त्र मञ्च सम्मेलनमा उपस्थितहरुको प्रतिक्रिया हेर्दा लोकतन्त्र एआईको मारमा पर्ने धेरैजसोको अपेक्षा छ।

हो, एआईबाट लोकतन्त्रलाई खतरा त छ तर अवसर पनि उत्तिकै छ।

भर्खरै प्रकाशित भएको Rewiring Democracy: How AI will Transform Politics, Government, and Citizenship नामक पुस्तकमा एआईले सूचना प्रणालीमा विश्वास कसरी कमजोर बनाउँदै छ, एआईको पक्षपाती प्रयोगले नागरिकलाई कसरी हानि पुर्‍याउन सक्छ र निरङ्कुश शासकहरूले आफ्नो सत्ता …

0 comment
0 FacebookTwitterEmail
  • सरकारी खर्च कार्यको जवाफदेहिता संरचना तहसोपानयुक्त छ। जुन धूमिल जवाफदेहिता शृङ्खला हो। प्रत्यक्ष जवाफदेहिताको दु्रत गतिका लागि कार्यसम्पादन करार गर्न थालिएकोमा यो निकै औपचारिक बन्दै गएको छ।
  • शासकीय तहबिचको वित्तीय अन्तरसम्बन्ध व्यवस्थित भएको छैन। सङ्घीय तहका बजेट नीति तथा सिद्धान्तले प्रदेशलाई मार्गदर्शन गरोस् र प्रदेश तथा सङ्घको बजेट नीति तथा सिद्धान्तले स्थानीय सरकारलाई मार्गदर्शन गरोस् भनेर नै बजेट प्रस्तुत गर्ने दिन पनि क्रमशः राखिएको छ, त्यसलाई बाध्यात्मक पनि बनाइएको छ तर तहगत सरकारबिचको प्राविधिक सम्बन्ध विकास भएको छैन।
  • रणनीतिक प्राथमिकतामा साधनको उपयोग होस् र अनुमान योग्यता पनि स्थापित होस् भन्ने हेतुले १० औँ योजनाबाट मध्यकालीन खर्च संरचना तर्जुमा गरी रोलिङ
समष्टिगत वित्तीय अनुशासन
0 comment
0 FacebookTwitterEmail

यो वर्षको संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय जलवायु सम्मेलन कोप ३० ले विश्वलाई एउटा मिश्रित सन्देश दियो। १० देखि २१ नोभेम्बरसम्म अमेजनको भूमिमा सम्पन्न यो सम्मेलनमा १९४ देशहरूले एउटा सम्झौता गरे, जसले बहुपक्षीय सहयोगको महत्वलाई पुनः पुष्टि गर्‍यो। तर, यो सम्झौता पर्याप्त थियो त ? वा यो त केवल राजनीतिक हावा थियो, जसले जीवाश्म इन्धनको सङ्क्रमण र वन विनाश रोक्ने ठोस मार्गचित्र बनाउन असफल भयो ? बिबिसी र गार्जियनका रिपोर्टहरूले यो सम्मेलनलाई ‘सत्यको कोप’ भनेर चित्रण गरेका छन्, जसले विश्वव्यापी विभाजनलाई उजागर गरेको छ। मेरो विचारमा, यो कोपले आशा र निराशाको मिश्रण दियो – तर हामीले यो अवसरलाई गुमाउनु हुँदैन, किनकि जलवायु सङ्कटको …

0 comment
0 FacebookTwitterEmail

नेपालको वर्तमान सन्दर्भमा अधिकांश नेताहरूलाई वास्तविकता स्वीकार गर्न किन यति कठिन भएको होला? सामाजिक-राजनीतिक मनोविज्ञानका सिद्धान्तले यस प्रकारका समाजमा हुने मानवीय स्वभाव र अन्तरक्रियालाई बुझ्न महत्त्वपूर्ण अन्तर्दृष्टि प्रदान गर्दछ। आज यसै विषयमा राजनीतिक समाजशास्त्रका दृष्टिकोणले विवेचना गर्न प्रयास गरौँ।

सर्वप्रथम सबै नेताहरू बाहिर देखिएको जस्तै अनभिज्ञ चैँ छैनन्। हुँदैनन्। शतप्रतिशतमा नभए पनि धेरैजसोको अन्तस्करणमा वास्तविकताको बोध अवश्य हुन्छ। तर राजनीतिक मनोविज्ञानले के भन्छ भने मानिसहरू विशेष गरी शक्तिशाली व्यक्ति संज्ञानात्मक असङ्गति (Cognitive Dissonance) को सिकार बनेका हुन्छन्। संज्ञानात्मक असङ्गतिको सिकार बन्नु भनेको एउटा व्यक्तिका विश्वास, मूल्य, पहिचान र यथार्थ बिच टकराब उत्पन्न हुँदा त्यसले मनभित्र असहजता, तनाव र अपराध बोध …

0 comment
0 FacebookTwitterEmail

राष्ट्रिय अभिलेखालयहरू, गोप्यता हटाउने प्रक्रिया र सूचनाको हकले खतरनाक राष्ट्रिय निर्दोषताको मिथकविरुद्ध प्रतिरक्षा प्रदान गर्दछ।

जोसेफ फोटी

सोभियत सङ्घको विघटन हुँदा युक्रेनका राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी कागजातहरू युक्रेनी सुरक्षा सेवा (एसबीयू) को कडा नियन्त्रणमा नै रहे। २०१४ को युरोमेडन क्रान्तिपछि, युक्रेनी विशेष सेवाका कागजातहरू सार्वजनिक गरिए।

तर एकै चोटि होइन।

यी कागजातहरू कसरी सार्वजनिक भए भन्ने कुराले देशको हालसालको अधिनायकवादी विगत र अहिले फुलिरहेको लोकतन्त्रबिचको सङ्घर्षलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। देशको थप सूक्ष्म इतिहासलाई क्रमशः अँगाल्ने प्रक्रिया तत्कालै भएको थिएन। यसले देशको बहुलवादी समाजतर्फको आफ्नै परिवर्तनलाई प्रतिबिम्बित गर्दथ्यो — जुन एक यस्तो समाज हो जहाँ विरोधाभास दृष्टिकोणहरूलाई पनि स्थान दिइन्छ।

२०१४ को क्रान्तिपछिको “डी-कम्युनाइजेसन” …

0 comment
0 FacebookTwitterEmail

गतिशील लोकतान्त्रिक पार्टीले २०८२ कात्तिक २४ गते निर्वाचन आयोगबाट दल दर्ताको प्रमाणपत्र पाएको  छ।  अब हामी औपचारिक रूपमा तपाईँलाई सामाजिक-आर्थिक रूपान्तरणको महाअभियानमा सँगसँगै सहभागी हुन आह्वान गर्दछौँ।

हामी सबै नेपालीका वीर पुर्खाको दुःख र श्रद्धेय सहिदहरूको बलिदानले नागरिकलाई अधिकार सम्पन्न बनाई जिम्मेवारी सुम्पिएको यो सुन्दर देश नेपाल अहिले एउटा गम्भीर अक्करमा छ। अक्कल पुर्‍यायौँ भने हामी यो अक्कर पार गरेर शिखरतर्फको यात्रामा अघि बढ्न सक्छौँ। नत्र हेर्दाहेर्दै देश अकल्पनीय विग्रहतर्फ मोडिने खतरामा छ।

यस्तो बेलामा, देशबाट के लिने भन्दा पनि देशलाई के दिने भन्ने दूरदर्शी र गहिरा सोच राखेर सचेत नागरिकहरू सङ्गठित हुनुको विकल्प छैन। हामीले पाएको यो सुन्दर नासो, …

0 comment
0 FacebookTwitterEmail
Newer Posts
Independent News Service (INS)

सम्पर्क
आदर्श मार्ग, थापाथली, काठमाडौ
इमेल : freedomnews2022@gmail.com

सोसल मिडिया

© 2021 Freedom News Service Pvt Ltd. All rights reserved