विचार

विधिशास्त्रको इतिहास मानव सभ्यताको आत्मखोजको इतिहास पनि हो। मानिसले समाज निर्माण गरेपछि आचरणलाई व्यवस्थित गर्न नियम बनाए। नियमलाई संस्थागत गरेपछि कानुनको विकास भयो। कानुनसँगै न्यायको प्रश्न उठ्यो। न्यायको प्रश्नसँगै कानुन किन मान्ने, कानुन कसका लागि बनाउने, न्यायको आधार के हुने र राज्यको अधिकारको सीमा कहाँसम्म हुने भन्ने प्रश्नहरू जन्मिए। यही प्रश्नको उत्तर खोज्ने क्रममा प्राकृतिक विधिशास्त्र, कानुनी प्रत्यक्षवाद, ऐतिहासिक विधिशास्त्र, समाजशास्त्रीय विधिशास्त्र, कानुनी यथार्थवाद, आलोचनात्मक विधिशास्त्र, नारीवादी विधिशास्त्र, आर्थिक विश्लेषण, पुनर्स्थापकीय न्याय र उपचारात्मक विधिशास्त्रजस्ता अनेक धाराको विकास भयो।

यी सबै धाराले कानुनको कुनै न कुनै महत्त्वपूर्ण पक्षलाई उजागर गरेका छन्। प्राकृतिक विधिशास्त्रले कानुन र नैतिकताको सम्बन्ध खोज्यो। कानुनी प्रत्यक्षवादले …

राजीव खान एक चर्चित जनसङ्ख्या आनुवंशिकविद् (Population Geneticist), विज्ञान लेखक तथा पोडकास्टर हुन्। मानव इतिहास, प्राचीन बसाइसराइ, डिएनए विश्लेषण र विभिन्न मानव समुदायको अनुवांशिक बनावटबारे उनका खोजमूलक लेख तथा विश्लेषणहरू विश्वभर चासोका साथ पढिन्छन्।

विगत दुई दशकमा प्राविधिक विकाससँगै प्राचीन डिएनएको अध्ययनमा क्रान्ति नै आएको छ। यस क्रान्तिले मानव इतिहास, संस्कृति र भाषाको विस्तारलाई हेर्ने पुरानो दृष्टिकोणमा व्यापक परिवर्तन ल्याइदिएको छ। यसै सन्दर्भमा राजीव खानले इन्डो-युरोपियन भाषा परिवार बोल्ने मानव समुदायहरूको अनुवांशिक एकरूपता र उनीहरूको ऐतिहासिक फैलावटबारे गहन अध्ययन तथा विश्लेषण प्रस्तुत गर्दै आएका छन्।

राजीव खान र उनको अध्ययनको पृष्ठभूमि

राजीव खानको जन्म बङ्गलादेशी मूलको परिवारमा अमेरिकामा भएको हो। …