स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS 
भर्खरै दसैँ सकेका मधेसका बस्तीमा दीपावली र छठ पर्वको चहलपहल सुरु भएको छ। मधेसका महोत्तरीसहितका मिथिला क्षेत्रमा यी पर्व मन फुकाएर मनाउने गरिन्छ। यी पर्वले मधेसका बस्ती चलायमान हुन्छन्। दीपावली र छठ पर्वको गर्जो टार्न स्थानीयवासीले माटो सङ्कलन गरेर बिक्री गर्ने गरेका छन्।
मिथिला क्षेत्रमा दीपावली र छठ पर्वअघि घर विभिन्न रङ पोतेर चिटिक्क पार्ने स्थापित परम्परा छ। यसै परम्पराभित्र गरिब बस्तीका श्रमिकका लागि केही आर्जनको अवसर पनि छ।
मिथिलामा दीपावलीलाई सरसफाइ, रङरोगन र उज्यालोको पर्व मानिन्छ। यसैगरी छठ निष्ठा र भक्तिको। यस अवसरमा सबैले घर लिपपोत र रङरोगन गर्ने हुँदा यहाँ यी पर्वअघि विभिन्न रङका माटोको माग अत्यधिक हुने गर्छ।
“पर्व त अब मुखमै छ, अलिअलि दशहरामा कमाइयो, अब दिवाली (दीपावली) र छठ अघि माटोको माग छ”, भङ्गाहा–३ सकरी बस्तीकी पुर्नी सदा भन्छिन्, “यही माटोको कमाइले आफ्नो पर्व टार्नु छ।” यी पर्वमा माटो बेचेर घरखर्च टार्ने र थप केही नगद बचत हुने गरेको उनी बताउँछिन्। दसैँदेखि तिहार र छठसम्म बस्तीमा माटो खोज्न निस्कने वर्षौंदेखिको प्रचलन छ।
औरही–८ टिम्कियाको मुसहरीटोलकी शनिचरी सदाले दसैँदेखि छठसम्म माटो बेचेकै रकमले यी पर्व टार्ने गरिएको बताइन्। यस्तै भङ्गाहा–४ रामनगरको दलित बस्तीकी हेमनी सदाले पछिल्ला १० वर्षयता बर्सेनि विभिन्न रङ्का माटो सङ्ग्रह गरेर राम्रो आम्दानी गरेकी छन्।
बढी माग हुने कमेरे र पहेँलो माटो बस्ती नजिककै पोखरी र खोला किनारबाट ल्याउने गरिए पनि रातो माटो लिन १५/१६ किलोमिटर दूरीको बर्दिबासको रातोमाटो थुम्कामा पुग्नुपर्ने उनले बताइन्। “दुःख त छ, तर दुःख गरेअनुसार दुईचार पैसा थैलीमा पर्छ”, हेमनी भन्छिन्, “यही कमाइले छोराछोरीको रहर र पर्वको खर्च जुट्छ।” यी पर्वमा माटोबाहेक घर लिपपोतबाट पनि राम्रै पारिश्रमिक पाइने गरिएको उनको भनाइ छ।
जिल्लाका १० नगरपालिका र पाँच गाउँपालिकासहितका १५ वटै स्थानीयतहका लगभग सबैजसो बस्तीमा मुसहर समुदायको धेरथोर बसोबास छ। यी बस्तीका युवायुवती माटो ओसार्न लाग्छन्। यो आर्जनको अवसर भएको गौशाला–४ रजखोरकी बुधनी सदा बताउँछिन्।
मधेसमा दशहरा, दीपावली र छठ पर्वका बेला घर लिपपोत र रङरोगनका लागि रातो, कमेरे, पहेँलो र धुस्रो कालो माटो प्रयोग गर्ने चलन छ। यताका अधिकांश घर बाँसको चोयाका भित्ताका हुने हुँदा यिनको लिपपोत र रङरोगनमा माटोको प्रयोग हुने गरेको हो।
मिथिलाको स्थापित यो चलनले गरिब बस्तीका श्रमिकका लागि माटो सङ्ग्रह आर्जनको अवसर हुने गरेको छ। नियमित खेतीपाती र मजदुरीभन्दा फरक समयको काम हुनाले यसबाट आर्जन हुने रकमलाई दलित बस्तीका श्रमिक थप कमाइ ठान्छन्। यी पर्वका बेला आफ्ना बस्तीका श्रमिकले माटो बेचेरै पर्व खर्च जोहो गर्ने गरेका गौशाला–१ रामनगरकी ममता महतोको भनाइ छ।
आमरुपमा किसानको खेतपातीमा श्रम गरेर गुजारा चलाउने श्रमिक पर्व विशेषमा थप नगद आर्जनका लागि माटोको खोजीमा निस्कन्छन्। सदा थरका अधिकांश मुसहरसँग पर्वका लागि पहिले जोहो गर्ने आर्थिक हैसियत नहुँदा उनीहरूका लागि चाडबाड विशेषका काम आर्जनको खास अवसर बन्ने गरेको छ।
अहिले फरकफरक रङका माटोको खोजी गर्ने समूहको गन्तव्य नदीले दह बनाएका ठाउँको डिल, पुराना पोखरी र चुरे पहाड क्षेत्रका रातो माटोका थुम्का भएका छन्। अहिले गरेको मेहनतले आफ्नो घर पोत्नसँगै पर्वमा घर खर्चको जोहो हुने गरेको स्थानीय महिलाको भनाइ छ। दिनदिनै पक्की घर बन्ने क्रम बढ्दै गएपछि केही वर्षपछि माटो सङ्ग्रहको चलन हराउन सक्ने यी बस्तीका मानिसको चिन्ता छ।
श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार
स्वतन्त्र समाचार सेवा / INS का अन्य पोस्टहरु:
- बाढीले मध्यकालीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनामा ठूलो क्षति, तिहारलगत्तै पुनर्निर्माण सुरु गरिने
- हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीको साझा तीर्थस्थल पार्वतीकुण्ड
- एनपीएल २०२६: लुम्बिनी र काठमाडौँको जित, आज सुदूरपश्चिम र कर्णाली भिड्दै
- आजका लागि विदेशी मुद्राको विनिमय दर
- आजको मौसम पूर्वानुमान: हिमाली भू-भागका एक-दुई स्थानमा हल्का वर्षा
- क्रिस्टियानो रोनाल्डोद्वारा अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलबाट सन्यासको घोषणा
- तरकारीभन्दा फूल खेतीमै बढी आम्दानी
- च्याम्पियन्स लिग: भल्भेर्डेको निर्णायक गोलमा एएके एथेन्समाथि रियल मड्रिडको रोमाञ्चक जित
- आजदेखि राष्ट्र बैंकले सुन-चाँदीका सिक्का बेच्ने
- आजको लागि विदेशी मुद्राको विनिमय दर
