भू-राजनीतिक तनावबिच युरोपेली सङ्घ र मेक्सिकोद्वारा ऐतिहासिक व्यापार सम्झौता नवीकरण

बढ्दो भू-राजनीतिक तनाव र विश्वव्यापी समीकरणमा आएको बदलावका बिच युरोपेली सङ्घ र मेक्सिकोले आफ्नो दुई दशक पुरानो व्यापार सम्झौतालाई व्यापक परिमार्जन गर्दै नयाँ स्वरूपमा हस्ताक्षर गरेका छन् । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको ह्वाइट हाउस फिर्तीसँगै बढ्दो संरक्षणवादी नीति र चीनसँगको व्यापारिक टकराबका बिच दुवै पक्षले अमेरिका र चीनमाथिको आफ्नो निर्भरता कम गर्ने रणनीतिक उद्देश्यका साथ यो सम्झौता गरेका हुन् ।

मेक्सिको सिटीमा आयोजित आठौँ इयु-मेक्सिको शिखर सम्मेलनका अवसरमा युरोपेली आयोगकी अध्यक्ष उर्सुला भोन डेर लेयन, युरोपेली परिषद्का अध्यक्ष एन्टनियो कोस्टा र मेक्सिकोकी राष्ट्रपति क्लाउडिया सेनबाउमले उक्त ‘आधुनिक विश्वव्यापी सम्झौता’  र अन्तरिम व्यापार सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका हुन् ।

यो सम्झौतालाई दुवै पक्षले एक महत्त्वपूर्ण भू-राजनीतिक कदमका रूपमा लिएका छन् । मेक्सिको र युरोपेली सङ्घ दुवैका लागि अमेरिका सबैभन्दा ठुलो व्यापारिक साझेदार हो । तर, वासिङ्टनबाट आउन सक्ने सम्भावित भन्सार शुल्कको जोखिम न्यूनीकरण गर्न दुवै पक्षले बजार विविधीकरणलाई प्राथमिकता दिएका छन् ।यसका साथै, मेक्सिको पछिल्लो समय विद्युतीय सवारी साधन उत्पादनका लागि चिनियाँ लगानीको मुख्य केन्द्र बन्दै गइरहेको परिप्रेक्ष्यमा इयुले मेक्सिकोमा आफ्नो आर्थिक प्रभाव बलियो बनाउन चाहेको छ । सम्झौतापछि बोल्दै युरोपेली परिषद्का अध्यक्ष एन्टनियो कोस्टाले भने-“यो सम्झौता केवल व्यापारिक दस्तावेज मात्र नभएर एक सच्चा भू-राजनीतिक घोषणा हो, जसले हामीलाई वर्तमान समयका चुनौतीहरूको सामना गर्न थप सक्षम बनाउनेछ ।”

के छन् सम्झौताका मुख्य विशेषताहरू?

सन् २००० मा भएको पुरानो सम्झौताले मुख्य रूपमा औद्योगिक वस्तुहरूको भन्सार महसुल मात्र हटाएको थियो । तर यो परिमार्जित सम्झौताले कृषि, सेवा क्षेत्र, डिजिटल व्यापार, र सरकारी खरिद प्रक्रियालाई समेत समेटेको छ ।

भन्सार महसुलमा भारी कटौती: नयाँ व्यवस्था अनुसार मेक्सिकोले इयुबाट आयात हुने झन्डै ९५ प्रतिशत कृषि-खाद्य उत्पादनमा लाग्दै आएको उच्च भन्सार हटाउनेछ । यसबाट मेक्सिकोका ९९ प्रतिशत वस्तुहरूले इयुको बजारमा सहुलियतपूर्ण प्रवेश पाउनेछन् ।

कृषि बजारको विस्तार: युरोपेली मुलुकहरूले मेक्सिकोको बजारमा आफ्ना सुँगुरको मासु, दुग्धजन्य पदार्थ, खाद्यान्न, फर्मास्युटिकल्स (औषधि) र मेसिनरी सामान सहजै निर्यात गर्न पाउनेछन् । बदलामा मेक्सिकोले कफी, फलफूल, चकलेट र एगाभे सिरप जस्ता उत्पादन इयु पठाउन सक्नेछ ।

भौगोलिक पहिचानको संरक्षण: युरोपका प्रसिद्ध ५६८ रैथाने उत्पादन (जस्तै स्याम्पेन, पार्मा ह्याम) र मेक्सिकोका २६ विशेषाधिकार प्राप्त उत्पादनहरूलाई बौद्धिक सम्पत्तिको रूपमा कानुनी सुरक्षा प्रदान गरिएको छ ।

ग्लोबल गेटवे लगानी: इयुले आफ्नो ‘ग्लोबल गेटवे’ रणनीति अन्तर्गत मेक्सिकोमा नवीकरणीय ऊर्जा (वायु र सौर्य) तथा स्वच्छ यातायातका क्षेत्रमा ५ अर्ब युरो परिचालन गर्ने घोषणा गरेको छ ।

मेक्सिको ल्याटिन अमेरिकामा ब्राजिलपछिको इयुको दोस्रो ठुलो व्यापारिक साझेदार हो । सन् २०२५ मा दुई पक्षबिच ८६.८ अर्ब युरो बराबरको वस्तु र सन् २०२४ मा २९.७ अर्ब युरो बराबरको सेवाको व्यापार भएको थियो । यो परिमाण अमेरिका र मेक्सिकोबिचको ९०० अर्ब डलरको व्यापारको तुलनामा सानो भए तापनि रणनीतिक रूपमा निकै महत्त्वपूर्ण मानिएको छ ।

हालै मात्र इयुले अर्जेन्टिना, ब्राजिल, पाराग्वे र उरुग्वे सम्मिलित ‘मर्सोसर’ व्यापार सम्झौतालाई कार्यान्वयनमा ल्याएसँगै ल्याटिन अमेरिकाको कूल गार्हस्थ्य उत्पादनको ९७ प्रतिशत हिस्सा इयुको विशेष व्यापारिक सञ्जालभित्र समेटिएको छ ।

तर, मर्सोसर सम्झौताले युरोपेली किसानहरूको चर्को विरोध र कानुनी अड्चन खेपिरहेको बेला मेक्सिकोसँगको यो सम्झौतामा भने संवेदनशील कृषि आयातमा ‘कोटा प्रणाली’ लागू गरिएकाले किसानहरूको विरोध नहुने दाबी ब्रसेल्सले गरेको छ ।

मेक्सिकोकी राष्ट्रपति क्लाउडिया सेनबाउमले सम्झौताको स्वागत गर्दै भनिन्- “जसरी मेक्सिकोको सम्बन्ध अमेरिकासँग बलियो छ, त्यसरी नै हामी युरोपेली सङ्घसँगको सम्बन्धलाई पनि नयाँ उचाइमा लैजान चाहन्छौँ । यसले साझा समृद्धिको बाटो खोल्नेछ ।” व्यापारका अतिरिक्त दुवै पक्ष ट्रान्सनेसनल (अन्तर्राष्ट्रिय) सङ्गठित अपराधविरुद्धको लडाइँ र सुरक्षा रणनीतिमा पनि सँगै काम गर्न सहमत भएका छन् ।